پيام قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٢٢٢ - انبيا و علم غيب

در ششمين آيه به عنوان يكى از صفات ويژه خداوند، مى‌فرمايد: «او آگاه از غيب و شهود است» عالِمُ الْغَيْبِ وَ الشَّهَادَةِ.

اين تعبير كه در ده آيه از قرآن مجيد [١] به صورت يكى از صفات بارز الهى ذكر شده، نشان مى‌دهد كه تنها خداوند بزرگ احاطه بر غيب و شهود عالم هستى دارد، و چون به عنوان صفت ويژه ذكر شده و در مقام حصر است نشان مى‌دهد كه غير او حتى پيامبران مصداق‌ «عالِمُ الْغَيْبِ وَ الشَّهَادَةِ» نيستند.

گرچه مفسّران در تفسير اين آيه احتمالات متعددى داده‌اند بعضى آن را به معناى‌ «عَالِمُ السِّرَ وَ الْعَلَانِيَّةِ» (آگاه بر پنهان و آشكار) و بعضى‌ «مَا كَانَ وَ مَا يَكُونُ» (آنچه در گذشته يا حال و آينده واقع مى‌شود) و بعضى «عالم به آخرت و دنيا» و بعضى به «عالم بر آنچه بر بندگان آشكار است يا از آنها نهان است» تفسير كرده‌اند [٢] ولى روشن است كه تمام اينها در معناى آيه جمع است، زيرا دو كلمه «غيب» و «شهاده» كه هر دو با «الف و لام جنس» كه در اين‌جا به معناى عموم است ذكر شده، تمامى غيب و شهود را اعم از گذشته و آينده، دنيا و آخرت، پوشيده و پنهان، آسمان و زمين، ماديات و مجردات، را شامل مى‌شود.

گرچه اين تعبير در آيات دهگانه‌اى اشاره شد در هر مورد به منظورى ذكر شده است و قرآن در هر مورد نتيجه‌اى از آن مى‌گيرد، ولى مفهوم آن همه‌جا يكى است، و آن احاطه علمى خداوند بر اسرار غيب و شهود است كه مخصوص ذات پاك اوست.

نتيجه‌

[١]. انعام ٧٣- توبه ٩٤- توبه ١٠٥ رعد ٩ مؤمنون ٩٢- سجده ٦- زمر ٤٦- حشر ٢٢- جمعه ٨- تغابن ١٨.

[٢]. قرطبى، جلد ٩، صفحه ٦٥٢٤ (ذيل آيه ٢٢ سوره حشر).