(وَ هُوَ الَّذِي جَعَلَ اللَّيْلَ وَ النَّهارَ خِلْفَةً): خداوند شب و روز را جانشين يكديگر قرار داد تا اگر كسى كارهاى خود را در يكى از آنها نتوانست انجام دهد، در ديگرى انجام دهد. امام صادق (ع) فرمود: نماز شب را در روز و نماز روز را در شب قضا مى‌كنى. برخى گويند: يعنى هر كدام از آنها را مخالف ديگرى قرار داد. شب تاريك و سياه و روز روشن است.

(لِمَنْ أَرادَ أَنْ يَذَّكَّرَ أَوْ أَرادَ شُكُوراً): براى كسى كه بخواهد فكر كند و بوسيله اختلاف شب و روز، بر تدبير و قدرت خداوند استدلال كند و بخواهد شكر نعمت او را بجا آورد. يا اعمالى كه ترك كرده، جبران كند.

(وَ عِبادُ الرَّحْمنِ الَّذِينَ يَمْشُونَ عَلَى الْأَرْضِ هَوْناً): بهترين و شايسته‌ترين بندگان خدا آنها هستند كه با وقار روى زمين راه مى‌روند و از تكبر و فساد و معصيت خوددارى ميكنند. اينكه «بندگان خدا» مى‌گويد: براى تشريف است. يعنى از بندگان خدا انتظارى جز اين نيست. چنان كه پدرى بگويد: فرزند من كسى است كه من از او راضى هستم و مرا اطاعت كند. بدينوسيله فرزندان متخلف را توبيخ مى‌كند.

امام صادق (ع) فرمود: منظور كسى است كه بر طبيعت خويش حركت كند و از تبختر و تكبر خوددارى نمايد. برخى گويند: يعنى با حلم و دانش گام برميدارند و در برابر جهل و خيره سرى ديگران متانت خود را از دست نميدهند.

(وَ إِذا خاطَبَهُمُ الْجاهِلُونَ قالُوا سَلاماً): هر گاه جاهلان به آنها سخنى زشت و ناپسند بگويند، جواب آنها را بزشتى نميدهند و زبان خود را به حرف‌هاى زشت و ناپسند نمى‌آلايند و در پاسخ آنها مرتكب گناه نميشوند. يا اينكه به جاهلان سلام ميكنند. چنان كه در جاى ديگر مى‌فرمايد:(وَ إِذا سَمِعُوا اللَّغْوَ أَعْرَضُوا عَنْهُ وَ قالُوا لَنا أَعْمالُنا وَ لَكُمْ أَعْمالُكُمْ سَلامٌ عَلَيْكُمْ) (هر گاه سخن لغو بشنوند، از آن اعتراض كرده، گويند: اعمال ما براى ما و اعمال شما براى شماست. سلام بر شما: قصص ٥٥) قتاده گويد: اخلاق مسلمين اين بود كه با جاهلان سرسرى نميكردند. ابن عباس‌