فصل دوم هدايت تكوينى و تشريعى‌ خداوند متعال پس از افاضه وجود به مخلوقات، آنان را به خود وانگذارده و همه را به سوى كمال مناسب خود هدايت كرده است. اين هدايت به دو نحو انجام مى‌پذيرد؛ هدايت تكوينى و هدايت تشريعى. در اين مبحث ابتدا به شرح هر يك و سپس به تفاوت آن دو با يكديگر مى‌پردازيم.
هدايت تكوينى‌ هدايت تكوينى يعنى سيردادن هر موجود از مرحله اوليه خلقتش تا رسيدن به هدفى كه براى آن خلق شده، به وسيله قوا و وسايلى كه خداوند آن موجود را به آنها مجهز نموده است. مانند رشد دادن يك دانه گياه از مرحله دانه بودن تا تبديل شدن به گياه و توليد برگ و ميوه در آن؛ و يا مانند تكامل بخشيدن به جنين تا اينكه به مرحله حيات برسد و سپس رشد كند تا به مرحله كمال جسمانيت انسان برسد. اين هدايت، هدايت عامى است كه شامل همه موجودات اعم از جمادات، گياهان، حيوانات، جن و انس و فرشتگان مى‌شود و هيچ گونه استثنايى ندارد.
آياتى از قرآن مجيد به اين نوع از هدايت تصريح دارد. بعضى از اين آيات، عمومى است و بعضى هم به هدايت تكوينى موجودات خاصى اشاره دارد. اينك چند نمونه:
١- «وَ قَالَ رَبُّنَا الَّذى‌ اعْطى‌ كُلَّ شَىْ‌ءٍ خَلْقَهُ ثُمَّ هَدى‌» «١» (موسى عليه السلام) گفت: پروردگار ما كسى‌