دانشنامه بزرگ اسلامی - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ٣٣٩٢
| اسعد بن احمد طرابلسى جلد: ٨ شماره مقاله:٣٣٩٢ |
اَسْعَدِ بْنِ اَحْمَدِ طَرابْلُسى، ابوالفضل، نوادة ابوروح، قاضى و عالم
امامى در سدة و اوايل سدة ق/١ و ٢م. از تاريخ و محل تولد وي اطلاعى در دست
نيست. او شاگرد ابن برّاج د ٨١ق، فقيه مشهور امامى و همچنين جانشين وي
بوده است، از اينرو مىتوان گفت كه در ٨١ق دست كم در سنين ميان سالى
بوده است نك: ذهبى، سير...، ٩/٩٩؛ صفدي، /٠.
وي پس از ابن براج فقيه اماميه و به تعبير صفدي همانجا «رأس الشيعه» در
شام بوده، و به تدريس اشتغال داشته است. او همچنين پس از ابن براج،
متصدي منصب قضاي طرابلس بوده است ابن حجر، /٨٦، از اينرو مىتوان گفت كه
اسعد در دورة حكومت جلالالملك ابوالحسن ابن عمار حك ٦٤-٩٤ق به اين منصب
رسيده است نيز نك: ذهبى، ميزان...، /١٠. وي در بلاد مختلف شام: طرابلس،
فلسطين و دمشق در ميان اماميه مشهور و چنانكه گذشت پس از ابن برّاج مفتى
ايشان بوده است ابن حجر، همانجا.
اسعد گويا در دارالعلمى كه جلال الملك در طرابلس تأسيس كرده بود، صاحب
مقام بود و به احتمال قوي تدريس مىنمود و چنانكه گفتهاند، به شاگردان از
سوي جلالالملك شهريه تقسيم مىكرد ابن خياط، ٢١-٢٢.
به گزارش ذهبى سير، ٩/٩٩، اسعد مدتى در صيدا سكنى داشت، تا آنكه صليبيان
آنجا را به تصرف خويش در آوردند و او در آنجا به قتل آمد. چنانكه ابن اثير
گزارش كرده، تصرف صيدا از سوي صليبيان در ٠٤ق واقع شده بود ٠/٧٩، در حالى
كه مورخ امامى مذهب، ابن ابى طى احتمال داده است كه وي به هنگامى كه
در ٩٤ق نك: ياقوت، /٨١ صليبيان حيفا را تصرف كردند، كشته شده باشد، چرا كه
وي مدتى پيش از آن به آنجا رفته و كتابخانهاي كه بيش از هزار جلد كتاب
داشت، فراهم كرده بود. همچنين در گزارش ديگري آمده است كه وي به دمشق
رفته و در آنجا وفات يافته است ابنحجر، همانجا.
گفتهاند كه اسعد مردي متعبد و زاهد بود و شبها اندكى بيش نمىخوابيد و به
تهجد مشغول مىشد ذهبى، سير، ميزان، نيز صفدي، همانجاها؛ ابن حجر، /٨٦-٨٧. نيز
گزارش شده كه وي گاه در حضور ابن عمار با فقهاي ديگر مذاهب و گاه با خود
وي مناظره و بحث علمى مىكرده است صفدي، ابن حجر، همانجاها.
از شاگردان وي اسعد بن عمر بن مسعود جبلى را برشمردهاند ابن حجر، /٨٧.
كتابهاي وي كه همگى از ميان رفته، از اين قرار بوده است: . البراهين، .
البيان فى حقيقة الانسان، . التبصرة فى معرفة المذهبين الشافعية و الامامية، .
التبيان بيننا و بين النعمان، . عيون الادلة فى معرفة الله، . الفرائض، .
مسألة الفقاع، . المقتبس فى الخلاف بيننا و بين مالك بن انس، . المناسك،
٠. النور فى عبادة الايام و الشهور ذهبى، سير، ٩/٠٠؛ صفدي، همانجا؛ ابن حجر،
/٨٦. چنانكه پيداست وي در علم كلام و فقه، خاصه خلاف آثاري نوشته بوده
كه خود نشان از تبحر وي در اين دو علم دارد.
مآخذ: ابن اثير، الكامل؛ ابن حجر عسقلانى، احمد، لسان الميزان، حيدرآباد
دكن، ٣٩٠ق/٩٧١م؛ ابن خياط، احمد، ديوان، بهكوشش خليل مردم بك، دمشق،
٣٧٧ق/٩٥٨م؛ ذهبى، محمد، سير اعلام النبلاء، بهكوشش شعيب ارنؤوط، بيروت،
٤٠٥ق/٩٨٤م؛ همو، ميزان الاعتدال، بهكوشش على محمد بجاوي، قاهره، ٩٦٣م؛
صفدي، خليل، الوافى بالوفيات، بهكوشش يوزف فان اس، بيروت، ٤٠١ق/ ٩٨١م؛
ياقوت، بلدان . حسن انصاري
ب
ن * * ب
ن * * ب