کلام جـدید - خسروپناه، عبدالحسین - الصفحة ١٧١

وى در بيان مقايسه ى اشيا با جريان يك رودخانه مى گويد:

«شما نمى توانيد دو بار در يك رودخانه قدم گذاريد».[٣]

شايد نخستين فيلسوفى كه نظريه ى ترانسفورميسم، يعنى تغيير تدريجى صفات، انواع و موجودات زنده را ادعا كرد، آناكسيمندر بود. وى دومين فيلسوف ملطى بعد از طالس مى باشد. وى كه يكى از انديشمندان يونان باستان به شمار مى رود، عنصر اوّلى اشيا را جوهر بى حد، ازلى و بى زمان مى دانست.

آناكسيمندر، بر آن بود كه حيات از دريا ناشى مى شود و صور و اشكال كنونى حيوانات، به سبب سازگارى با محيط به ظهور رسيده اند و نيز انسان در آغاز از نوع ديگرى از حيوانات تولد يافته و پديدار شده است; زيرا ديگر حيوانات به سرعت خوراك خود را مى يابند ولى تنها آدمى است كه نيازمند به يك دوره ى دراز مدت شيرخوارى است; به طورى كه اگر او در آغاز چنان كه اكنون هست مى بود، هرگز نمى توانست زنده و باقى بماند.[٤]

با وجود اين كه نظريه ى تحوّل، سابقه ى ديرينى دارد ولى در زمانى طولانى مورد بى مهرى عالمان قرار داشت كه البته با آمدن شخصيت هايى مانند لامارك، داروين و... آن تئورى، تا حدودى جايگاه علمى خود را پيدا كرد.

در اواخر قرن هيجدهم و اوايل قرن نوزدهم، دانشمند و طبيعى دان مشهور فرانسوى به نام كوويه (cuvie)، فرضيه ى آفرينش را مطرح كرد. وى بر اين باور بود كه جان داران در دوران هاى مختلف زمين شناسى پديد آمده اند; ولى در اثر انقلاب هاى بزرگ و ناگهانى در سطح زمين منقرض شدند و دوباره گروه هاى ديگرى از حيوانات به صورت كامل ترى توسط حق تعالى آفريده شد; به همين ترتيب دوره هاى بعدى تحقق يافتند.

اين نظريه در دانش زمين شناسى به كاتاستروفيسم (catastophisme) يعنى انقلابات عظيم در سطح زمين معروف است. وى هر گونه خويشاوندى ميان جانوران امروزى و عهد ديرين را منكر شده و به نظريه ى ثبات انواع اعتقاد ورزيد.

در عهد كوويه، شخصيت هايى چون بوفون، جانور شناس فرانسوى، لامارك (lamack) و در نهايت داروين، پا به عرصه ى انديشه هاى تكامل گذاشتند; گر چه برفون (uffon) مسئله ى تكامل جان داران را در حد ظاهرى توصيف كرد ولى لامارك و قوى تر از او داروين، توانستند براى آن تئورى، جايگاه علمى باز كنند.

دامپى ير در توضيح اين مطلب مى نويسد:

نخستين نظريه ى مرتبط و منطقى، نظريه ى لامارك (١٧٤٤ ـ ١٨٢٩.م) است كه در صدد بود بر اساس توارث انباشته ى تغييرات كه عمل محيط موجب آن است، علت تطور را تعيين كند. به نظر بوفون، اثر تغيير در محيط بر ساخت فرد، معمولا كم است; حال آن كه لامارك معتقد بود كه اگر تغييرات لازم در رفتارها، ثابت و ديرپاى شود، اعضاى قديمى را تغيير خواهد داد يا بر اثر نياز به اعضاى جديد، آن ها را به وجود مى آورد; به اين ترتيب، نياكان زرافه هاى فعلى با سر كشيدن مداوم به طرف برگ شاخه هايى كه دور از دست رس آن ها بوده، گردن هاى بلند و بلندترى پيدا كردند و تغيير ساخت كه به اين ترتيب پيدا شد، از راه وراثت، تكامل يافت.

اتين ژئوفروى سَنت هيلر (etienne geoffoy saint hilaie) و ابرت جمبرز (. chames) دو تطوّر گراى ديگرِ سده ى نوزدهم بودند كه به تأثير مستقيم محيط بر فرد عقيده داشتند;[٥]پس اولين عالم بيولوژى كه به نظريه ى تحول، ارزش علمى داد، لامارك بود كه از آرا و نظرياتش استقبال چندانى نشد و اين عدم استقبال، تنها به جهت استحكام و استقرار نظريه ى ثبوت انواع نبود بلكه بدين سبب بود كه مكانيسم تغييراتى كه او پيشنهاد مى نمود، مورد پذيرش اهل علم قرار نگرفت.[٦]