کلام جـدید - خسروپناه، عبدالحسین - الصفحة ١٢٠

(أَلا إِنَّ أَوْلِياءَ اللّهِ لا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَ لا هُمْ يَحْزَنُونَ الَّذِينَ آمَنُوا وَ كانُوا يَتَّقُونَ لَهُمُ الْبُشْرى فِي الْحَياةِ الدُّنْيا وَ فِي الْ آخِرَةِ لا تَبْدِيلَ لِكَلِماتِ اللّهِ ذلِكَ هُوَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ)[٢٦]

آن چه اعصاب آدمى را در اين زندگى فرسوده مى كند، اضطراب ها و هيجان هايى است كه از شادمانىِ دست يابى به علايق مادى، و افسردگى از نرسيدن به آن ها حاصل مى شود و لَنگر ايمان است كه در طوفان اين امواج به مؤمن آرامش و اطمينان مى دهد.[٢٧]

(لِكَيْلا تَأْسَوْا عَلى ما فاتَكُمْ وَ لا تَفْرَحُوا بِما آتاكُمْ وَ اللّهُ لا يُحِبُّ كُلَّ مُخْتال فَخُور).[٢٨]

(الَّذِينَ آمَنُوا وَ تَطْمَئِنُّ قُلُوبُهُمْ بِذِكْرِ اللّهِ أَلا بِذِكْرِ اللّهِ تَطْمَئِنُّ الْقُلُوبُ).[٢٩]

٩.نقش دين در همبستگى اجتماعى و كنترل رفتار اجتماعى انسان ها

همبستگى و وفاق، اساس يك زندگى اجتماعى است و زوال آن موجب فرو ريزى ساخت جامعه و از هم پاشيدگى حيات اجتماعى است.[٣٠]

از طرفى، هر فردى بر اساس غريزه ى خويشتن دوستى، نفع خويش را مى طلبد; گرچه به ضرر ديگران بينجامد و اين حالت غريزى، موجب اختلاف درگيرى است. دين با تبيين حيات دنيوى و مقدمه خواندن آن براى زندگى اخروى و نيز دعوت به گرايش هاى معنوى و تربيت ويژه ى اخلاقى، اين وحدت و انسجام و همبستگى را فراهم مى آورد. هم چنان كه اوّلين ارمغانى كه دين اسلام به ايران داد، تبديل افكار و عقايد مذهبى متشتت به عقيده ى واحد بود.[٣١]

قرآن براى تداوم هميشگى، رفع اختلاف و دور نگه داشتن جامعه از اختلاف،[٣٢] پيروى از صراط مستقيم،[٣٣] تمسك به حبل اللّه،[٣٤] پذيرفتن داورى دين[٣٥] و توجه به شعاير الهى[٣٦] را پيشنهاد مى دهد. حضرت استاد وحيد خراسانى در تبيين كنترل رفتار اجتماعى توسط دين مى فرمايد:

« انسان داراى شهوت و غضبى است كه با غريزه ى افزون طلبى به هيچ حدّى محدود نيست; اگر شهوت مال بر او غلبه كند، گنجينه هاى زمين او را قانع نمى كند و اگر شهوت مقام بر او چيره شود، حكومت زمين او را كفايت نمى كند، مى خواهد پرچم قدرت خود را بر كرات ديگر برافرازد;

(وَ قالَ فِرْعَوْنُ يا هامانُ ابْنِ لِي صَرْحاً لَعَلِّي أَبْلُغُ الْأَسْبابَ أَسْبابَ السَّماواتِ فَأَطَّلِعَ إِلى إِلهِ مُوسى وَ إِنِّي لَأَظُنُّهُ كاذِباً وَ كَذلِكَ زُيِّنَ لِفِرْعَوْنَ سُوءُ عَمَلِهِ وَ صُدَّ عَنِ السَّبِيلِ وَ ما كَيْدُ فِرْعَوْنَ إِلاّ فِي تَباب).[٣٧]

« هواى سركش انسان با شهوت شكم و دامن و مال و مقام و استخدام قوه ى غضب براى اقناع هوسِ پايان ناپذير خود، هيچ مرزى نمى شناسد و از پاى مال كردن هيچ حقّى صرف نظر نمى كند و نتيجه ى حيات انسان با چنين شهوتى جز فساد، و با چنان غضبى جز خون ريزى و خانمان سوزى نخواهد بود; زيرا قدرت فكر آدمى، با شكستن طلسم اسرار طبيعت و استخدام قواى آن، براى رسيدن به آمال نفسانى نامحدود خود، زندگى انسان بلكه كره ى زمين را كه مهد حيات بشر است، به نابودى مى كشاند. (ظَهَرَ الْفَسادُ فِي الْبَرِّ وَ الْبَحْرِ...)[٣٨].

قدرتى كه نفس سركش را مهار و شهوت و غضب انسان را تعديل و حقوق فرد و جامعه را تضمين و تأمين مى كند، ايمان به مبدأ و معاد و ثواب و عقاب است كه با اعتقاد به خداوندى كه (وَ هُوَ مَعَكُمْ أَيْنَ ما كُنْتُمْ)[٣٩] و مجازاتى كه (فَمَنْ يَعْمَلْ مِثْقالَ ذَرَّة خَيْراً يَرَهُ وَ مَنْ يَعْمَلْ مِثْقالَ ذَرَّة شَرًّا يَرَهُ)[٤٠] آدمى به هر خيرى وادار شده، و از هر شرّى بر كنار خواهد بود و جامعه اى بر مبناى تصالح در بقا و بر كنار از تنازع در بقا به وجود خواهد آمد ».[٤١]

١٠.اعتراض به وضع موجود و دعوت به وضع مطلوب

دين، همواره جامعه ى انسانى را به مسير تعالى و رشد و توسعه فرا مى خواند و كژى هاى وسيع و خطرناك را هشدار مى دهد. پيامبران هميشه اين روش را در جوامع بشرى به كار گرفته اند.

به عبارت ديگر، آن گاه كه مؤمنان بين معرفت علمى و باور ايمانى خود و وضعيت اجتماعى جامعه، تعارض و ناسازگارى مشاهده كنند و خواسته هاى حقيقى و اوضاع و احوال جامعه را ناسازگار ببينند، هيچ گاه به تغيير ايمان دينى رضايت نمى دهند; بلكه تلاش مى كنند تا جامعه را به وضع مطلوب نزديك سازند و راه اصلاحات را دنبال نمايند و اگر جامعه پذيراى تغيير وضع نامطلوب نباشد، مؤمنان از ايمان و معرفت حقيقى خود اعراض نمى كنند و دين در ايجاد اين تحولات نقش مهمّى دارد.