کلام جـدید - خسروپناه، عبدالحسین - الصفحة ١٤٠

ويليام جيمز و پاسكال، به تفكيك ايمان دينى و تعاليم فلسفى فتوا دادند و با تجربه ى عرفانى به توجيه باورهاى دينى پرداختند.

پلانتينجا، معرفت شناسى اصلاح شده را پيشنهاد كرد[١٩] و با طرح روش مبنا گروى، باور خدا را باورِ پايه معرفى نمود و گروهى ديگر، با تجربه ى دينى و عرفانى، در صدد توجيه باورهاى دينى برآمدند. اگر تجربه ى عرفانى يا دينى را از سنخ احساسات بيان ناپذير بدانيم و توصيف پذيرى را از احساسات خارج سازيم، توجيه پذيرى ممكن نخواهد بود و نمى توان از تجارب دينى و عرفانى، نظام فكرى و اعتقادى را استنباط كرد و اعتقادات دينى را توجيه نمود.

به نظر كسانى كه تجربه ى دينى را از سنخ ادراك حسّى دانسته اند، توجيه پذيرى باورهاى دينى توسط تجربه ى دينى ممكن است; ولى با توجه به احتمال خطا در تجارب دينى (به فرض مسانخ بودن آن ها با تجارب حسّى و خطا پذيرى ادراك حسّى) توجيه پذيرى باورهاى دينى مختل مى گردد; بر اساس رأى پراود فوت، تجربه ى دينى و عرفانى، زاييده ى اعتقادات تجربه گر است.

حال اگر توجيه عقايد و معقوليت گزاره هاى دينى را با تجربه انجام دهيم، گرفتار دور خواهيم شد; ولى اگر تجربه ى عرفانى يا دينى را از سنخ فطرت مشترك در همه ى انسان ها معرفى كنيم، مى توان به توجيه پذيرى نظام اعتقادى از اين طريق اعتراف كرد.

نكته ى قابل توجه اين كه باورهاى دينى به دو دسته ى شناختارى و هنجارى تقسيم مى شوند و باورهاى شناختارى و هنجارى نيز به باورهاى خرد پذير و خرد گريز منشعب مى گردند . توجيه باورهاى دينى به شكل ذيل انجام مى پذيرد:

توجيه باورهاى دينىِ شناختارىِ خرد پذير با بديهيات عقل نظرى; توجيه باورهاى دينىِ هنجارىِ خرد پذير با بديهيات عقل عملى; توجيه باورهاى دينىِ شناختارى خرد گريز با باورهاى دينى شناختارى خرد پذير; توجيه باورهاى دينىِ هنجارى خرد گريز با باورهاى دينى هنجارى خرد پذير .

چگونگى پى بردن به ارتباط انسان با جهان غيب

چگونه مى توان به ارتباط انسان با جهان غيب و برخوردارى او از شعور ويژه اى به نام وحى اذعان پيدا كرد؟

شعورى كه ديگران از آن محروم اند . پاسخ اين است كه :

اولا

علوم بشرى تا كنون توان تبيين يا انكار حقيقت وحيانى را نداشته اند و ناتوانى بشر در كشف رازهاى جهان، نمى تواند منشأ انكار آن حقايق گردد;

ثانياً

منكران حقيقت وحيانى، يا گرفتار آسيب هاى هستى شناختى شدند يعنى نسبت به عالم و آدم، تفسير مادى و الحادى عرضه كردند و يا طالب هواپرستى و آسيب هاى اخلاقى شده اند;

ثالثاً

در باره ى ضرورت حقيقت وحيانى مى توان به دلايل ضرورت بعثت پيامبران اشاره كرد . توضيح مطلب اين كه، توحيد در ربوبيت تشريعى خداوند، بر ضرورت هدايت عامه ى انسان ها حكم مى كند; هدايتى كه با تمام نيازها و ابعاد پيچيده ى بشرى سازگارى داشته باشد و با ويژگى هاى جمادى، نباتى، حيوانى و عقلانى انسان هماهنگى و همراهى نمايد .

اين نكته بر همگان روشن است كه ابزار عادى و عمومى كسب معرفت، توان شناختن و شناساندن اين مسير و فرايند را ندارد; پس حكمت الهى و اصل هدايت گرىِ خداوند اقتضا مى كند كه از طريق ديگرى به نام وحى، اين ضرورت را به فعليت برساند;

رابعاً

وقوع قرآن به عنوان نمونه ى بارز وحى و اعجاز آن، بهترين دليل بر امكان وحى الهى است . تحدّى و هماورد جويى قرآن در آيات فراوانى بيان گرديده است . دعوت به آوردن مثل قرآن[٢٠]، دعوت به آوردنِ ده سوره[٢١]، دعوت به آوردن يك سوره[٢٢]، اعلام ناتوانى ابدى بشر بر مانند سازى قرآن[٢٣] نمونه هايى از هماورد جويى قرآن است .

مخالفان اسلام و قرآن، انگيزه هاى فراوانى براى پاسخ به هماورد جويى قرآن داشته و در مقام مبارزه با قرآن بر آمده اند; ولى به اعتراف دانشمندان به زبان عربى، تمام اين تلاش ها نافرجام باقى ماند .

اما دريچه هاى اعجاز قرآن عبارتند از:

فصاحت و بلاغت يا زيبايى و رسايى بى مانند قرآن و سبك بديع و بى سابقه در ساختمان تركيبى كلمات، همراه با آهنگ و آرامش بخشى، بيان اخلاقى آيات و تبيين خردمندانه همراه با تشبيه، استعاره، كنايه، تمثيل، ارايه ى معارف بلند و عميق و ژرف و حكيمانه از پيامبرى امّى، سازگارى معارف قرآن با فطرت و سرشت انسانى، اعتدال گرايى قرآن در بيان ارزش ها، پيراستگى قرآن از اختلاف و تناقض .

قرآن، به عنوان كتاب آسمانى و كلام وحيانى و الهى، جهت هدايت انسان ها نازل شده است; پس حكمت الهى، اقتضاى فهم پذيرى آيات را دارد; ولى ضرورت فهم كلام خداوند و امكان فهم پذيرى آن، آدمى را از علم تفسير و روش تفسير بى نياز نمى كند; زيرا سبك ويژه ى قرآن و عمق فصاحت و بلاغت و محتواى بلند قرآن و تفاوت مراتب انسان ها و نيز داراى مراتب بودن حقايق قرآنى، ما را به امر مهم تفسير وا مى دارد.