کلام جـدید - خسروپناه، عبدالحسین - الصفحة ١٠٦

توسعه ى اقتصادى: امام باقر(عليه السلام) مى فرمايد:

« من طلب الرزق من الدنيا استعفافاً عن الناس و توسيعاً على اهله و تعطفاً على جاره لقى اللّه عزوجل يوم القيامه و وجهه مثل القمر ليلة البدر »;[٣٤]

كسى كه دنيا را براى بى نيازى خود از مردم و گشايش بر خانواده اش و ابراز محبّت به همسايه اش طلب كند، خداوند عزوجل را در روز قيامت ملاقات مى كند در حالى كه چهره ى او هم چون قرص كامل ماه نورانى است.

ـ و امّا در زمينه ى اصول اقتصادى، اسلام هم به آزادى فعاليت اقتصادى قائل است و هم به محدوديت هايى از جمله جلوگيرى از احتكار و اجحاف در نرخ گذارى، مكاسب محرمه و حرمت هاى اخلاقى تأكيد مىورزد.

(وَ لَقَدْ مَكَّنّاكُمْ فِي الْأَرْضِ وَ جَعَلْنا لَكُمْ فِيها مَعايِشَ قَلِيلاً ما تَشْكُرُونَ)[٣٥];

شما را در زمين مكان داديم; و براى شما در آن جا معيشت ها قرار داديم ولى اندك سپاس مى گذاريد.

(يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا تَأْكُلُوا أَمْوالَكُمْ بَيْنَكُمْ بِالْباطِلِ إِلاّ أَنْ تَكُونَ تِجارَةً عَنْ تَراض مِنْكُمْ)[٣٦];

اموال هم ديگر را به ناروا مخوريد; مگر آن كه داد و ستدى با تراضى يك ديگر از شما ]انجام گرفته [باشد.

ب) دين اسلام و سياست

ادغام دين و سياست در اسلام، از زمان شخص حضرت محمد(صلى الله عليه وآله وسلم)آغاز شد و با قوانين سياسى و حقوقى جهت خاصّى پيدا كرد. پس از هجرت پيامبر از شهر مكه و ورود به مدينه، سياست عملى پيامبر به صورت حكومت ظاهر گشت و او رهبرىِ سياسى و در عين حال دينىِ جامعه ى خويش را بر عهده داشت.

تاريخ اسلام شاهد جنبش ها و حركت هاى سياسى فراوانى بوده است كه منشاء دينى و اسلامى داشته اند. قبل از بيان نمونه هاى تاريخى به مبانى تفكّر سياسى در متون دينى اسلام توجه مى كنيم.

خلافت الهى انسان:

(وَعَدَ اللّهُ الَّذِينَ آمَنُوا مِنْكُمْ وَ عَمِلُوا الصّالِحاتِ لَيَسْتَخْلِفَنَّهُمْ فِي الْأَرْضِ);[٣٧]

خدا به كسانى از شما كه ايمان آورده و كارهاى شايسته كرده اند وعده داده است كه حتماً آنان را در اين سرزمين جانشين [خود ]قرار دهد.

امامت و رهبرى:

(وَ جَعَلْناهُمْ أَئِمَّةً يَهْدُونَ بِأَمْرِنا وَ أَوْحَيْنا إِلَيْهِمْ فِعْلَ الْخَيْراتِ وَ إِقامَ الصَّلاةِ وَ إِيتاءَ الزَّكاةِ وَ كانُوا لَنا عابِدِينَ)[٣٨];

و آنان [ پيامبران ]را امامان [و پيشوايانى ]قرار داديم كه به فرمان ما هدايت مى كردند و به ايشان انجام دادن كارهاى نيك و بر پاداشتن نماز و دادن زكات را وحى كرديم و آنان پرستنده ى ما بودند.

امام حسين(عليه السلام) در مقام تبيين امامت و حاكميت سياسى مى فرمايد:

فلعمرى ما الامام الا العامل بالكتاب و القائم بالقسط و الدّائن بدين الحق;[٣٩]

به جانم سوگند! امام، جز كسى كه به كتاب خدا عمل مى كند و به قسط و عدالت قيام مى نمايد و راه حقّ را مى پيمايد، نيست.

حضرت على بن موسى الرضا(عليه السلام) نيز چنين به توصيف امامت مى پردازد:

ان الامامة خلافة اللّه و خلافة رسوله... ان الامام زمام الدّين و نظام المسلمين و صلاح الدنيا و عزّ المؤمنين، الامام اسّ الاسلام النّاهى و فرعه السامى... الامام عالم بالسياسة، مستحق للرّئاسة، مفترض الطّاعة، قائم بامرالله، ناصح لعباد اللّه;[٤٠]

امامت، خلافت و جانشينى خدا و پيامبرش است... امام زمام دار دين است و نظام بخش مسلمين; اوست كه دنياى مردم را آباد مى كند و به مؤمنين عزّت مى بخشد، امام بنيان اساسى دين است، رشد و افزايش شاخه ها و ثمرات دين به وسيله ى امام ظاهر مى شود، امام آگاه به سياست و شايسته ى زمام دارى است; اطاعت از او واجب است و بپا دارنده ى امر خدا و دلسوز بندگان اوست.

احاديث فراوانى در باره ى رهبرى و حاكميت علماى اسلام تأكيد دارند; از جمله احاديث ذيل:

« قال رسول الله(صلى الله عليه وآله وسلم): اللهمّ ارحم خلفائى (ثلاث مرات) و قيل يا رسول اللّه من هم خلفائك؟ قال الذين يأتون من بعدى و يروون حديثى و سنّتى و يعلّمونها النّاس من بعدى »;[٤١]