کلام جـدید - خسروپناه، عبدالحسین - الصفحة ١٩٥

برخى از نويسندگان در مقام نقد اين راه حل بر آمدند و ادعا كرده اند كه اين روش و راه حل، بى معيار بودن ادعاى ظهور آيات را نشان مى دهد و ما را نسبت به ظهورهاى ادعا شده مشكوك مى نمايد.[١٠٣]

استاد در جواب اين نقد مى نويسد:

اين اشكال، ناشى از عدم آگاهى درست در فرق ميان نص و ظاهر است. ظاهر كلام هر متكلمى براى مخاطب، دليل و حجت است; ولى در عين حال، تا آن جا كه دليل قطعى بر خلاف ظاهر نباشد قابل استناد است; ولى پس از ثبوت دليل مخالف، حجيّت خود را از دست مى دهد; بر خلاف نص كه هيچ گاه پذيراى دگرگونى در مفاد نيست.[١٠٤]

ديدگاه برگزيده

به نظر نگارنده، آيات قرآن بر اصل نظريه ى تكامل تدريجى دلالت دارند; ولى اين كه تبدّل انواع از قرآن استفاده مى شود يا خير، نياز به تحقيقات زبان شناختى و هرمنوتيك دارد. حق مطلب آن است كه هر دو طايفه با پيش فرض خاصى به سراغ قرآن رفته اند; زيرا اولا و بالذات، قرآن درصدد بيان نظريه ى زيست شناختى نبوده است تا مثبِت يا نافى فرضيه ى تبدل انواع باشد.

تنها دلالت قرآن بر آفرينش نوع انسان از آدم و حوا و خلقت آدم از خاك است; اما در اين كه از مرحله ى خاك تا آدم، چه مراحلى طى شده، قرآن ساكت مانده است.

[١] . دامپى ير، تاريخ علم، ترجمه ى عبدالحسين آذرنگ، (انتشارات سمت) ص ٣١٦.

[٢] . فردريك كاپلستون، تاريخ فلسفه يونان و روم، ترجمه ى سيد جلال الدين مجتبوى، ص ٥٢ ـ ٥١.

[٣] . همان ، ص ص ٥١ ـ ٥٢ .

[٤] . همان، ص ٣٥.

[٥] . تاريخ علم، ص ٣١٨.

[٦] . ر. ك: برتراند راسل، علم و مذهب، ترجمه ى مهندس رضا مشايخى، ص ٤٨.

[٧] . شايان ذكر است كه لينه براى اولين بار جان داران عالم را به دو سلسله ى جانورى و گياهى تقسيم كرد و براى هر كدام نوع، جنس، تيره، راسته، و شاخه قائل شد و اين طبقه بندى، باعث پيدايش انديشه ى تكامل موجودات گرديد. وى براى نخستين بار در زيست شناسى، انسان را در رديف حيوانات قرار داد.

[٨] . در اين قسمت، از كتاب هاى دكتر نورالدين فرهيخته، داروينيسم و مذهب; حسين حقانى زنجانى، بحث و بررسى داروينيسم و آخرين فرضيه هاى تكامل، درس هاى آيت الله مكارم شيرازى; آيت الله جعفر سبحانى، داروينيسم يا تكامل انواع; استاد شهيد مرتضى مطهرى، توحيد، استفاده شده است.

[٩] . از دسامبر ١٨٣١ تا اكتبر ١٨٣٦.

[١٠] . محمد على فروغى، سير حكمت در اروپا، ج ٣، ص ١٤٦.

[١١] . ر. ك: داروينيسم و مذهب، ص ٤٧.

[١٢] . چارلز داروين، منشأ انواع، ترجمه ى دكتر نورالدين فرهيخته، ص ٧.

[١٣] . ايان باربور، علم و دين، ترجمه ى بهاء الدين خرمشاهى، ص ١٠٦.

[١٤] . چارلز داروين، همان، ص ٥.

[١٥] . همان، ص ١٨٠.

[١٦] . علم و دين، ص ١٠٦.

[١٧] . چارلز داروين، همان، ص ٩٦.

[١٨] . منشأ انواع ، ص ص ١١٠ و ١٠٢ ـ ٩٧ .

[١٩] . همان.

[٢٠] . همان، ص ١٨٣.

[٢١] . همان، ص ١١٨.

[٢٢] . همان، ص ١١٦.

[٢٣] . همان، ص ١٧٧.

[٢٤] . همان، ص ١٦٦.

[٢٥] . همان، ص ١٤٣.

[٢٦] . همان، ص ٥٢٦.

[٢٧] . همان، ص ٥٢٤.

[٢٨] . همان، ص ٥٢٢.

[٢٩] . همان، ص ١٥٧.

[٣٠] . داروينيسم و مذهب، ص ٦١.

[٣١] . همان، ص ٥٧.

[٣٢] . ر. ك: همان، فصل ششم، منشأ انسان.

[٣٣] . ر ك: عبدالكريم سروش، دانش و ارزش، ص ص ١١٤ ـ ١٠٤ .

[٣٤] . همان، ص ١١٥.

[٣٥] . مرتضى مطهرى، توحيد، (انتشارات صدرا)، ص ٢٧٣.

[٣٦] . داروينيسم و مذهب، ص ٧٥.

[٣٧] . مجله ى دانشمند، شماره ى ارديبهشت ماه ١٣٤٣.

[٣٨] . داروينيسم يا تكامل انواع، ص ٥ ـ ٩٤.

[٣٩] . واحد مركزى خبر، شماره ى ١٨،شنبه ٢١/٤/٧٦، سياسى.

[٤٠] - gemin.

[٤١] - soma.

[٤٢] - plasma emyogenique.

[٤٣] . ر. ك: داروينيسم و مذهب، ص ٧٧; داروينيسم يا تكامل انواع، ص ١١٩.

[٤٤] - mutation.

[٤٥] . ر. ك: توحيد، ص ٢٧٦.

[٤٦] - agument fom design.

[٤٧] - teleolgical agument.

[٤٨] - ontological agument.

[٤٩] - cosmdogical agument.

[٥٠] . ر. ك: خدا در فلسفه، بهاء الدين خرمشاهى، ص ٨٤.

[٥١] . علم و دين، ص ١١٣.

[٥٢] . همان، ص ١١١.

[٥٣] . همان، ص ١١٣.

[٥٤] . علم و مذهب، ص ٥٣.

[٥٥] . بحث و بررسى در باره داروينيسم، ص ٥ ـ ١٥٣; مجله ى تخصصى كلام اسلامى: تحوّل انواع و حكمت صنع، شماره ى١٥.

[٥٦] . شهيد مرتضى مطهرى، علل گرايش به ماديگرى، ص ١٢٢.

[٥٧] . توحيد، ص ٥٠ ـ ٢٤٨.

[٥٨] . محمد حسين طباطبايى، نهاية الحكمه، ص ١٩٠.

[٥٩] . احد فرامرز قراملكى، موضع علم و دين در خلقت انسان، ص ص ٤٥ ـ ٤٤.

[٦٠] . علم و دين، ص ٣٧.

[٦١] . علم و دين، ص ١١٤.

[٦٢] . سوره ى كهف، آيه ى ٢٩.

[٦٣] . سوره ى اعراف، آيه ى ١٧٩.

[٦٤] . سوره ى بقره ، آيه ى ٣٠ .

[٦٥] . سوره ى بقره، آيه ى ٣١.

[٦٦] . سوره ى اسراء، آيه ى ٧.

[٦٧] . علم و دين، ص ١١٨.

[٦٨] . همان، ص ١١٩.

[٦٩] . بحث و بررسى در باره داروينيسم، ص ٢ ـ ١٦١.

[٧٠] . مجله ى تخصصى كلام اسلامى: تحوّل انواع و انديشه معارضه با كتب اسلامى، شماره ى ١٦.

[٧١] . علم و مذهب، ص ٥٢.

[٧٢] . ر. ك: يدالله سحابى، خلقت انسان، (تهران: شركت سهامى انتشار، چاپ اول، ١٣٤٦).

[٧٣] . سوره ى بقره، آيه ى ٣٥.

[٧٤] . سوره ى سجده، آيات ٩ ـ ٨ ـ ٧.

[٧٥] . سوره ى نوح، آيه ى ١٤.

[٧٦] . سوره ى آل عمران، آيه ى ٥٩.

[٧٧] . سوره ى سجده، آيات ٩ ـ ٨ ـ ٧.

[٧٨] . سوره ى سجده، آيه ى ٨.

[٧٩] . محمد حسين طباطبايى، الميزان، ج ١٦، ص ٢٦٣.

[٨٠] . همان، ص ٢٦٩.

[٨١] . همان، ج ١١، ص ٦٨، ذيل سوره ى حجر.

[٨٢] . ر. ك: آيت اللّه ناصر مكارم شيرازى و ديگران، تفسير نمونه، ج ١١، ص ٦٨.

[٨٣] . محمد تقى مصباح يزدى، معارف قرآن، بخش انسان شناسى، ص ص ٣٤٨ ـ ٣٤١.

[٨٤] . على مشكينى اردبيلى، تكامل در قرآن، ترجمه ى ق. حسين نژاد (دفتر نشر فرهنگ اسلامى)، ص ص ٩ ـ ٨.

[٨٥] . همان، ص ص ١٦ ـ ١٤ (با تلخيص و اندكى تصرف).

[٨٦] . همان، ص ١٧، (با اندكى تصرف).

[٨٧] . همان، ص ١٨.

[٨٨] . همان، ص ١٩.

[٨٩] . همان، ص ص ٢١ ـ ٢٠.

[٩٠] . همان، ص ٧٤.

[٩١] . اين آيات عبارتند از: سوره ى انبياء، آيه ى ٣٠; نور، آيه ى ٤٥; اعراف، آيه ى ١١; انعام، آيه ى ٢; حجر، آيات ٢٩ و ٢٦; فرقان، آيه ى ٥٤; صافات، آيه ى ١١; بقره، آيه ى ٢١٣; يونس، آيات ١٩ ـ ١١; مزمل، آيه ى ١١; طارق، آيه ى ١٧; احقاف، آيه ى ٣٥; ص آيه ى ٧١; سجده، آيه ى ٩٨; شورى، آيه ى ٥٢، نحل، آيه ى ٢; غافر، آيه ى ٢٢; مجادله، آيه ى ٢٢; دهر، آيات ٣ ـ ١; عبس، آيات ٢٩ ـ ١٧; مؤمنون، آيات ١٤ ـ ١٢.

[٩٢] . تكامل در قرآن، ص ص ٢٤ ـ ٥.

[٩٣] . سوره ى اعراف، آيه ى ١١.

[٩٤] . همان، ص ٢٥.

[٩٥] . اين آيات عبارتند از: سوره ى انعام، آيه ى ٩٨; نساء، آيه ى ١; اعراف، آيات ١٩٨، ٢٧، ٢٦، ٣٥; زمر، آيه ى ٨; اسراء، آيه ى ٧٠; رحمن، آيات ١٥، ١٤; آل عمران، آيه ى ٥٩.

[٩٦] . اين آيات عبارتند از: سوره ى نحل، آيه ى ٤; كهف، آيه ى ٣٧; يس، آيه ى ٧٧; نجم، آيه ى ٤٦; فاطر، آيه ى ١١; انفطار، آيات ٧ و ٨; علق، آيه ى ٢.

[٩٧] . اين آيات عبارتند از: سوره ى حج، آيه ى ٥; مؤمنون، آيه ى ٤; غافر، آيه ى ٦٧; طارق، آيات ٧ ـ ٥; قيامت، آيه ى ٣٩.

[٩٨] . اين آيات عبارتند از: سوره ى بقره، آيات ٣٣ ـ ٣٠; حجر، آيات ٢٩ ـ ٢٨; اعراف، آيه ى ١١; اسراء، آيه ى ٦١; كهف، آيه ى ٥٠; طه، آيه ى ١٧٧.

[٩٩] . آيت الله طالقانى(ره)، پرتويى از قرآن، ج ١، ص ١١٣.

[١٠٠] . همان، ج ٤، ص ١٦٧.

[١٠١] . ر. ك: آيت الله سبحانى، مجله ى تخصصى كلام اسلامى: داروينيسم و تكامل انواع، شماره هاى ١٥ و ١٦، ص ص ٢١ ـ ٢٠; منشور جاويد، ج ١١، ص ص ٢٤ ـ ١٨.

[١٠٢] . شيخ صدوق (ره)، خصال، ص ٢٧٧.

[١٠٣] . احد فرامرز قراملكى، موضع علم و دين در خلقت انسان، ص ١٠٤.

[١٠٤] . آيت الله سبحانى، داروينيسم يا تكامل انواع.andisheqom