کلام جـدید - خسروپناه، عبدالحسین - الصفحة ١٦٩

كمّيت گرايى و رياضى شدن علوم جديد نيز از اين ناحيه است; براى نمونه اگر محققى بر پايه ى مشرب فلسفى، ديدگاه و ترمينيتيك را بپذيرد و در تبيين اصل موجبيّت، نگرشى جبر گرايانه داشته باشد، روى كرد غايت گرايانه ى او نيز تحوّل مى پذيرد.

نتيجه ى سخن اين كه :

اولا

فعاليت تحقيقى عالمان در چارچوب مفهومى خاص و در بستر و زمينه و سرمشق معين هستى شناسى و معرفت شناسى انجام مى پذيرد و اين سرمشق ها و ديدگاه هاى متافيزيكى، هم در مقام گردآورى و هم در مقام داورى، نقش تجويزى و تحريمى دارند.

ثانياً

هر چه از قلمرو علوم تجربى طبيعى به محدوده ى علوم تجربى انسانى نزديك تر مى شويم، انگيزش آراى متافيزيكى ـ دينى، بر تئورى پردازى قوّت مى گيرد.

[١] . ر. ك: مهدى گلشنى، از علم سكولار تا علم دينى، (پژوهشگاه علوم انسانى و مطالعات فرهنگى، ١٣٧٧)، ص ١٤٧.

[٢] - g. satonintoduction to the histoy of science (altimoe: canegie institution of washington ١٩٢٧)pp - ٥٢٠ - ٧٨٠.

[٣] . ر. ك: محمدرضا حكيمى، دانش مسلمين، ص ١٢٣.

[٤] . ر. ك: آموزش فلسفه، ج ١، ص ٦١; مهدى دهباشى، فلسفه علم، ص ص ١٠ ـ ١.

[٥] . ر. ك: مصطفى ملكيان، فصل نامه ى مصباح: گونه هاى تعارض بين علم و دين، ش ١٠، ص ٦٣.

[٦] . محمد تقى مصباح يزدى، اخلاق در قرآن، ج ٢، ص ص ٢٦ ـ ٢٥.

[٧] . ده گفتار، (انتشارات حكمت)، ص ص ١٤٦ ـ ١٤٧.

[٨] . شريعت در آينه معرفت، ص ص ٧٨، ٨١، ١٥٩، ١٧١.

[٩] . ر. ك: دين و نگرش نوين، ص ص ٣٠٨ ـ ٣١٧.

[١٠] . ر. ك: مايكل پترسون و ديگران، عقل و اعتقاد دينى، ص ٣٦٦.

[١١] . همان، ص ٣٨٨.

[١٢] . محمد تقى مصباح يزدى، فصل نامه ى مصباح: مبحث بنيادى علوم انسانى، شماره ى ٨، ص ٩.

[١٣] . مايكل پترسون و ديگران، عقل و اعتقاد دينى، ص ٢٦٩.

[١٤] . ر. ك: عبدالحسين خسروپناه، منطق استقراى علمى، (موسسه ى امام صادق(عليه السلام)).

[١٥] . ر. ك: چيستى علم، ص ٣٥ ـ ٤٠; ديدگاه ها و برهان ها، ص ٥٠ ـ ٥١.

[١٦] . علم و دين، ص ١٧١.

[١٧] . همان، ص ص ١٧١ ـ ١٧٢.

[١٨] . تفرج صُنع، ص ١٢٠.

[١٩] . همان، ص ١٢١.

[٢٠] . علم ودين، ص ١٧١.

[٢١] . تفرج صنع، ص ص ٩٩ ـ ١٠٢.

[٢٢] . علم و دين، ص ١٧٢.

[٢٣] . دامپى ير، تاريخ علم، ص ص ٢٦٥ ـ ٢٧٠.

[٢٤] . آلن راين، فلسفه علوم اجتماعى، ص ١٠٠.

[٢٥] . همان، ص ١٠١.

[٢٦] . چيستى علم، ص ٤١ ـ ٤٢.

[٢٧] . ر. ك: عبدالحسين خسروپناه، همان.

[٢٨] . همان.

[٢٩] . ر. ك: چيستى علم، ص ص ٩٩ ـ ١١٢; ساختار انقلاب هاى علمى، ص ص ١١٥ ـ ١٣٥; تبيين در علوم اجتماعى، ص ٣٧٣ ـ ٣٩٩; فلسفه علوم اجتماعى، ص ٢٨٤.

[٣٠] . ر. ك: ادوين آرتور برت، مبادى مابعدالطبيعى علوم نوين، ترجمه ى عبدالكريم سروش، (تهران: انتشارات علمى و فرهنگى).

[٣١] . ر. ك: فلسفه علوم اجتماعى، ص ص ١٩ ـ ٢٠.

[٣٢] . ر . ك: از علم سكولار تا علم دينى، ص ١٥٨ .

[٣٣] . همان، ص ١٥٤.

[٣٤] . همان، ص ص ١٥٦ ـ ١٥٧.

[٣٥] . همان، ص ١٥٣; و نيز ر. ك: تحليلى از ديدگاه هاى فلسفى فيزيك دانان معاصر، ص ١٢٤ ـ ١٢٥.

[٣٦] . ر. ك: ماكس وبر، اخلاق پروتستانى و روح سرمايه دارى.

[٣٧] . علم و دين، ص ص ٥٩ ـ ٦٠.andisheqom