کلام جـدید - خسروپناه، عبدالحسین - الصفحة ١٤١

با توجه به ويژگى هاى قرآن، هيچ كس نبايد بدون داشتن شرايط و صلاحيت هاى لازم و آگاهى از روش ها و قواعد فهم به تفسير قرآن بپردازد كه يكى از مهم ترين عوامل اختلاف تفاسير و قرائت هاى مختلف از دين، همين نداشتن صلاحيت ها و جهل نسبت به روش هاى تفسير است. چه بسيار افرادى كه به جاى تفسير ـ يعنى كشف معانى و مقاصد خداوند از كلام او ـ به تطبيق مقصود و مراد خود بر كلام الهى پرداختند.

فهم پذيرى آيات وحى

با توجه به مطالب گذشته و با استفاده از عقل آدمى و مأثورات و روايات پيشوايان دين اسلام، يعنى پيامبر و امامان معصوم(عليهم السلام) و سيره ى مسلمانان و تاريخ اسلام و نيز نص و عبارت بودن قرآن، مى توان به فهم پذيرى قرآن اعتراف كرد; ولى بايد نكات ذيل را در اين زمينه مورد توجه قرار داد:

١ ـ مخاطبان قرآن، عموم مردم اند; پس خداوند با زبان مردم سخن گفته است.

(هذا بَيانٌ لِلنّاسِ وَ هُدىً وَ مَوْعِظَةٌ لِلْمُتَّقِينَ)[٢٤]

(هذا بَلاغٌ لِلنّاسِ وَ لِيُنْذَرُوا بِهِ)[٢٥]

(وَ ما أَرْسَلْنا مِنْ رَسُول إِلاّ بِلِسانِ قَوْمِهِ)[٢٦].

هدايت گرى و حكمت و رحمت الهى نيز اقتضا دارد كه خداوند با زبان عموم مردم سخن بگويد; پس حمل زبان قرآن به زبان علم، زبان فلسفه، زبان عرفان، زبان سمبليك و نمادين و زبان غير شناختارى، خلاف دلايل مذكور است; البته مى توان با زبان عموم مردم، معارف بلند عرفانى و فلسفى و علمى را نيز استخراج كرد ولى نبايد الفاظ قرآن را به معانى و اصطلاحات اين علوم حمل كرد.

٢ ـ رعايت قواعد و ادبيات زبان شناختى; اعم از معنا شناسى واژه ها، صرف و نحو شناسى، اشتقاق كلمات، قواعد زيبا سازى كلام مانند معانى، بيان، بديع.

٣ ـ آگاهى از اصول عرفى حاكم بر دلالت كلام بر مراد متكلم; مانند اقسام دلالت، قواعد عام و خاص، مطلق و مقيد، مجمل و مبين، قراين پيوسته و ناپيوسته ى نصوص و عبارات.

٤ ـ پرهيز از تفسير به رأى و تطبيق آراى شخصى بر قرآن و تأكيد بر تفسير و تبيين كلام خدا و كشف مراد پروردگار.

٥ ـ بهره گيرى از دلايل قطعى و سنت اهل بيت(عليهم السلام) در كشف معانى باطنى قرآن.

٦ ـ توجه به قواعد علوم قرآنى; مانند حاكميت محكمات قرآن بر متشابهات; نه عكس آن و نيز تقديم ناسخ بر منسوخ، سازگارى فهم قرآنى با نيازهاى واقعى انسان و هماهنگى برداشت هاى قرآن با يك ديگر و سازگارى با روح اسلام و شريعت.[٢٧]

ويژگى هاى تجربه ى عرفانى

عرفا و اهل تصوف، با تمام اختلافاتى كه در شعاير و آدابشان دارند، همگى نيل به حقيقت را كشف و شهود قلبى مى دانند و تزكيه ى نفس و رياضت عملى را بر رياضت فكرى ترجيح مى دهند;[٢٨] زيرا تنها با علم حضورى مى توان به كنه اشيا پى برد و معرفت و ديدن حقايق با چشم دل ميسّر است;[٢٩] چرا كه معرفت عرفانى مستقيماً انسان را به ساحت حقيقت واصل مى گرداند و بدون واسطه و با دريافت مستقيم، حقيقت را شهود مى نمايد و ملاك قبولش نيز تسليم قلب است; نه تصديق عقل.[٣٠]

عقل را در كوى عشق ره نبود كى توان گفت سرّ عشق به عقل كى توان سفت سنگ خاره به خار[٣١]

تو از آن كور چشم، چشم مدار كى توان سفت سنگ خاره به خار[٣١] كى توان سفت سنگ خاره به خار[٣١]

عقل اندر حق شناسى كامل است گر كمال عشق مى يابد تو را جز ز دل اين پرده نگشايد تو را[٣٢]

ليك كامل تر از او جان و دل است جز ز دل اين پرده نگشايد تو را[٣٢] جز ز دل اين پرده نگشايد تو را[٣٢]

در تاريخ عرفان، عارفانِ فراوانى بوده اند كه در باره ى كشف و مكاشفه سخن گفته اند.