کلام جـدید - خسروپناه، عبدالحسین - الصفحة ١١١

در روايات پيشوايان دين اسلام نيز آمده است كه :

علينا القاء الاصول و عليكم التفريع »;[٧٤]

با توجه به اين مطلب :

اولا

همه ى نيازها متغيّر و متحول نيستند بلكه نيازهاى ثابت نيز وجود دارد انسانيت انسان و كمالات انسانى، واقعيت هاى نامتغيّر و غير متبدل اند;

ثانياً

اسلام براى نيازهاى ثابت، قوانين ثابت و براى نيازهاى متغيّر وضع متغيّرى در نظر گرفته است.[٧٥]

از خصوصيات اسلام اين است كه حاجت هاى متغيّر يا امورى كه به حسب احتياج زمان تغيير مى كنند را به حاجت هاى ثابت متصل كرده است; يعنى هر حاجت متغيّرى وابسته به يك حاجت ثابت است; و فقط مجتهد متفقه خواهد توانست كه اين ارتباط را كشف كرده و دستور اسلام را بيان كند. اين همان قوه ى محركه اسلام است.[٧٦]

در نتيجه، اسلام داراى دو جنبه ى انعطاف پذيرى و انعطاف ناپذيرى است. جهت انعطاف ناپذيريش مربوط به عناصر و احكام ثابتى چون ضروريات دين مانند وجوب نماز، روزه و... مى باشد جهت انعطاف پذيريش به عناصر و احكام متغيّر ارتباط دارد كه احكام جزئى و حكومتى و... را مى توان از مصاديق آن شمرد.

٤.عدم كارآيى مديريت فقه شيعه

برخى از سكولارهاى معاصر، نسبت به عدم كارآيى مديريت فقهى و ناتوانى فقه نسبت به تنظيم حيات فردى و اجتماعى و نيز عرفى شدن فقه شيعه با مفاهيم فقهى به ويژه عنصر مصلحت، شبهاتى مطرح كرده اند كه نگارنده به تفصيل در نوشته هاى ديگر به آن ها پرداخته است.[٧٧]

[١] . مفردات راغب ، ص ١٧٢ .

[٢] . محمد حسين طباطبايى، الميزان، ج ١٦، ص ١٤٩.

[٣] . عبدالله جوادى آملى، تفسير موضوعى قرآن، ج ٢، ص ٥٢٩.

[٤] . فرهنگ و دين، مقاله ى جدا انگارى دين و دنيا، ص ص ١٢٥ ـ ١٢٤.

[٥] . مارى بريجانيان، فرهنگ اصطلاحات فلسفه و علوم اجتماعى، انگليسى ـ فارسى، ويراسته ى بهاء الدين خرمشاهى، (پژوهش گاه علوم انسانى و مطالعات فرهنگى)، ص ٧٨٠.

[٦] - oxfodadvanced leanes dictionay p ١٠٦٢.

[٧] . عباس آريانپور كاشانى، فرهنگ كامل انگليسى فارسى، ج ٥، ص ص ٣ ـ ٤٩٥٢.

[٨] . ر.ك: عادل ظاهر، الاسس الفلسفيه لعلمانيه، (بيروت: دارالساقى، ١٩٩٣)، ص ٣٨; سبلى العيمى، العلمانية و الدولة الدينية، (بيروت: مؤسسه العربيه للدراسات و النشر، ١٩٩٠)، ص ١٨.

[٩] . جامعه شناسى دين، ص ص ٢٩٠ ـ ٢٨٩.

[١٠] . ر. ك: راهنماى الهيات پروتستان، ص ١٩٤; جامعه شناسى دين، ص ٢٨٨; العطاس، اسلام و دنيوى گرى، ترجمه ى احمد آرام، ص ص ١٧ و ٢٤.

[١١] . فرهنگ و دين، ص ١٢٩.

[١٢] . مارسل بوازار، اسلام و حقوق بشر، ترجمه ى محسن مؤيّدى، (تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامى، ١٣٥٨)، ص ١٠٤.

[١٣] . خداوندان انديشه سياسى، ج ١، ص ٨.

[١٤] . همان، ص ٣٧٨.

[١٥] . انجيل يوحنّا، بخش ٦، آيه ى ١٥.

[١٦] . انجيل متى، بخش ١٨، آيه ى ٢٣; انجيل مرقس، بخش ١٢، آيه ى ١٥; انجيل لوقا، بخش ٢٠، آيه ى ٢٥.

[١٧] . انجيل يوحنا، بخش ١٩، آيه ى ٣٦.

[١٨] . ر. ك: محمد راميار، بخشى از نبوت اسرائيلى و مسيحى، (در راه حقّ، ١٣٥٢) ص ١٩٦.

[١٩] . و. م. ميلر، تاريخ كليساى قديم در امپراطورى روم و ايران، ص ٢٩.

[٢٠] . ر. ك: عبدالحسين خسروپناه، فصل نامه ى ذهن: تئورى هاى صدق، شماره ى اوّل.

[٢١] . ر. ك: عبدالحسين خسروپناه، جامعه ى مدنى و حاكميت دينى، (قم: انتشارات وثوق، ١٣٧٩).

[٢٢] . ر. ك: هاروله براون، ترجمه ى سيد ذيبح اللّه جوادى، فصل نامه ى قبسات: عقلانيت، سال اوّل، شماره ى اوّل، ص ص ٢٨ ـ ٣٠.

[٢٣] . ويل دورانت، تاريخ تمدن، ج ٦، ص ٣٦٠.

[٢٤] . همان، ص ص ٢٤ ـ ٨.

[٢٥] . دامپى ير، تاريخ علم، ترجمه ى عبدالحسين آذرنگ، (تهران: انتشارات سمت، ١٣٧١)، ص ١٣٠.

[٢٦] . ر. ك: مرتضى مطهرى، مجموعه آثار، ج ١، ص ص ٤٩١ ـ ٤٧٩.

[٢٧] . جامعه شناسى دين، ص ص ٣٠٢ ـ ٢٩٩.

[٢٨] . مرتضى مطهرى، نظرى به نظام اقتصادى اسلام (انتشارات صدرا) ص ص ١٧ ـ ١٦

[٢٩] . سوره ى كهف، آيه ى ٤٦.

[٣٠] . سوره ى منافقون، آيه ى ٩.

[٣١] . سوره ى اسراء، آيه ى ٩.

[٣٢] . سوره ى نساء، آيه ى ١٤١.

[٣٣] . سوره ى حديد، آيه ى ٢٥.

[٣٤] . فروع كافى، ج ٥، ص ٧٨.

[٣٥] . سوره ى اعراف، آيه ى ١٠.

[٣٦] . سوره ى نساء، آيه ى ٢٩.

[٣٧] . سوره ى نور، آيه ى ٥٥.

[٣٨] . سوره ى انبياء، آيه ى ٧٣.

[٣٩] . شيخ مفيد، الارشاد، ص ١٨٣.

[٤٠] . تحف العقول، ص ص ٣٢٣ و٣٢٤.

[٤١] . حر عاملى، وسائل الشيعه،(بيروت: دار احياء تراث العربى)، ج ١٨، ص ٦٥،

[٤٢] . غرر الحكم و درر الكلم.

[٤٣] . تحف العقول، ص ١٧٢.

[٤٤] . وسائل الشيعه، ج ١٨، ص ٩٩.

[٤٥] . همان، ص ١٠١.

[٤٦] . سوره ى رعد، آيه ى ١١.

[٤٧] . سوره ى آل عمران، آيه ى ١٥٩.

[٤٨] . سوره ى بقره، آيه ى ٢٧٩.

[٤٩] . سوره ى هود، آيه ى ١١٣.

[٥٠] . سوره ى نساء، آيه ى ٥٨.

[٥١] . سوره ى نحل، آيه ى ٩٠.

[٥٢] . سوره ى انبياء، آيه ى ١٨.

[٥٣] . سوره ى فرقان، آيه ى ٢١.

[٥٤] . سوره ى نساء، آيه ى ٩٧.

[٥٥] . سوره ى يوسف، آيه ى ٤٠.

[٥٦] . سوره ى مائده، آيات ٤٤ و ٤٥ و ٤٧.

[٥٧] . سوره ى آل عمران، آيه ى ٢٦.

[٥٨] . سوره ى بقره، آيه ى ٢٥١.

[٥٩] . سوره ى انفال، آيه ى ٦٠.

[٦٠] . سوره ى بقره، آيه ى ٢١٨.

[٦١] . سوره ى حجرات، آيه ى ١٥.

[٦٢] . سوره ى مائده، آيه ى ٥٦.

[٦٣] . سوره ى نساء، آيه ى ١٤١.

[٦٤] . سوره ى آل عمران، آيه ى ١٤٦.

[٦٥] . سوره ى آل عمران، آيه ى ١٤٩.

[٦٦] . سوره ى نساء، آيه ى ٩٠.

[٦٧] . سوره ى حج، آيه ى ٤١.

[٦٨] . سوره ى آل عمران، آيه ى ٤.

[٦٩] . سوره ى نساء، آيه ى ٥٩.

[٧٠] . نهج البلاغه، خطبه ى ١٧٣.

[٧١] . الاسس الفلسفيه للعلمانية، ص ص ٢٣ ـ ٢٢.

[٧٢] . همان، ص ١٧٨.

[٧٣] . مرتضى مطهرى، وحى و نبوت، ص ١١٦; خاتميت، ص ١٠٧.

[٧٤] . بحارالانوار، ج ٢، ص ٢٤٥.

[٧٥] . مرتضى مطهرى، پيرامون انقلاب اسلامى، ص ص ٩٢ ـ ٩١.

[٧٦] . ر. ك: مرتضى مطهرى، اسلام و مقتضيات زمان، ج ١، ص ٢٣٩.

[٧٧] . ر. ك: عبدالحسين خسروپناه، گفتمان مصلحت در پرتو شريعت و حكومت، چيستى فلسفه ى فقه و چالش هاى آن.andisheqom