تفسير نمونه‌ ط-دار الكتب الاسلاميه - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ١٥٤ - نزول دفعى و نزول تدريجى قرآن

گرفته است، و انسانها بيش از همه مشمول اين رحمتند.

در ذيل همين آيه و آيات بعد اوصاف هفتگانه‌اى براى خداوند مى‌شمرد كه همگى بيانگر مقام توحيد او است مى‌فرمايد:" او سميع و عليم است" (إِنَّهُ هُوَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ‌).

تقاضاى بندگان را مى‌شنود به اسرار درون دلهاى آنها آگاه است.

*** سپس در بيان سومين توصيف مى‌فرمايد:" خداوندى كه پروردگار آسمانها و زمين و آنچه در ميان آن دو قرار گرفته است مى‌باشد، اگر شما يقين داريد" (رَبِّ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ وَ ما بَيْنَهُما إِنْ كُنْتُمْ مُوقِنِينَ‌ [١] [٢] از آنجا كه بسيارى از مشركان به خدايان و ارباب متعددى قائل بودند، و براى هر نوع از انواع موجودات ربى مى‌پنداشتند، و تعبير بربك (پروردگار تو) در آيه قبل ممكن بود چنين توهمى را براى آنها ايجاد كند كه پروردگار پيامبر ص غير از رب موجودات ديگر است، در اين آيه با جمله‌ رَبِّ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ وَ ما بَيْنَهُما خط بطلان بر همه مى‌كشد و اثبات مى‌كند كه پروردگار همه موجودات عالم يكى است.

جمله" إِنْ كُنْتُمْ مُوقِنِينَ‌": (اگر شما يقين داريد) كه به صورت جمله شرطيه آمده است در اينجا سؤال‌انگيز است كه آيا ربوبيت پروردگار عالم مشروط به چنين شرطى است؟

ولى ظاهر اين است كه منظور از ذكر اين جمله بيان يكى از دو معنى و يا هر دو معنى است: نخست اينكه" اگر شما طالب يقين هستيد راه اين است كه در

---

[١] كلمه" رب" در اين آيه بدل است از" رب" در آيه قبل.

[٢] جزاى جمله شرطيه‌ إِنْ كُنْتُمْ مُوقِنِينَ‌ محذوف است، و در تقدير چنين مى‌باشد ان كنتم من اهل اليقين او فى طلب اليقين علمتم ان اللَّه رب السموات و الارض و ما بينهما.