تفسير نمونه‌ ط-دار الكتب الاسلاميه - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٤٨٢ - تفسير منافقان را از لحن گفتارشان مىتوان شناخت

خود را شكستند: وَ لَقَدْ كانُوا عاهَدُوا اللَّهَ مِنْ قَبْلُ لا يُوَلُّونَ الْأَدْبارَ (احزاب- ١٥).

و نيز" بعضى از آنها از پيامبر ص اجازه بازگشت از ميدان جهاد مى‌طلبيدند و مى‌گفتند خانه‌هاى ما بدون حفاظ است در صورتى كه بدون حفاظ نبود هدفشان اين بود كه فرار كنند"! وَ يَسْتَأْذِنُ فَرِيقٌ مِنْهُمُ النَّبِيَّ يَقُولُونَ إِنَّ بُيُوتَنا عَوْرَةٌ وَ ما هِيَ بِعَوْرَةٍ إِنْ يُرِيدُونَ إِلَّا فِراراً (احزاب- ١٣).

به اين ترتيب خداوند هم اعمال انسانها را مى‌آزمايد و هم گفتار و اخبار آنها را.

مطابق اين تفسير اين دو جمله در آيه مورد بحث دو معنى متفاوت دارد، در حالى كه طبق تفسيرهاى قبل تاكيد يكديگر است.

به هر حال اين نخستين بار نيست كه خداوند به مردم اعلام مى‌كند كه شما را مى‌آزمائيم تا صفوفتان از هم مشخص شود، و مؤمنان راستين از ضعيف الايمانها و منافقان شناخته شوند، در آيات فراوانى از قرآن اين مساله ابتلاء و امتحان مطرح شده است.

مسائل مربوط به آزمايش الهى را در جلد اول ذيل آيه ١٥٥ بقره (صفحه ٥٢٤ تا ٥٣٥) بحث كرده‌ايم و همچنين در جلد ١٦ آغاز سوره عنكبوت مشروحا آمده است.

ضمنا جمله:" حَتَّى نَعْلَمَ الْمُجاهِدِينَ مِنْكُمْ‌" (تا مجاهدان شما را بشناسيم) به اين معنى نيست كه خداوند از اين گروه آگاهى ندارد بلكه منظور تحقق اين معلوم الهى است و مشخص شدن اين گونه افراد است، يعنى تا اين علم الهى تحقق خارجى يابد و عينيت حاصل كند و صفوف مشخص شود.