تفسير نمونه‌ ط-دار الكتب الاسلاميه - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ١٣٦ - تفسير ندامت و تقاضاى بازگشت

و" قبض ارواح" به خداوند نسبت داده شده (اللَّهُ يَتَوَفَّى الْأَنْفُسَ حِينَ مَوْتِها):

تفسير نمونه ؛ ج‌١٧ ؛ ص١٣٦

خداوند جانها را به هنگام مرگ مى‌گيرد" (زمر- ٤٢) و در بعضى به مجموعه‌اى از فرشتگان، الَّذِينَ تَتَوَفَّاهُمُ الْمَلائِكَةُ ظالِمِي أَنْفُسِهِمْ‌ ...:" آنها كه فرشتگان قبض روحشان مى‌كنند در حالى كه ستم پيشه‌اند ..." (نحل- ٢٨).

و در آيات مورد بحث، قبض ارواح به" ملك الموت" (فرشته مرگ) نسبت داده شده است.

ولى در ميان اين تعبيرات هيچگونه منافاتى نيست" ملك الموت" معنى جنس را دارد و به همه فرشتگان اطلاق مى‌شود، و يا اشاره به رئيس و بزرگتر آنها است، و از آنجا كه همه به فرمان خدا قبض روح مى‌كنند به خدا نيز نسبت داده شده است.

*** سپس وضع همين مجرمان كافر و منكران معاد را كه در قيامت با مشاهده صحنه‌هاى مختلف آن از گذشته خود سخت نادم و پشيمان مى‌شوند چنين مجسم كرده مى‌گويد:" اگر ببينى مجرمان را هنگامى كه در پيشگاه پروردگارشان سر به زير افكنده مى‌گويند: پروردگارا! آنچه وعده كرده بودى ديديم و شنيديم ما پشيمانيم، ما را باز گردان تا عمل صالح بجا آوريم، ما به اين جهان قيامت يقين داريم" (در تعجب فرو خواهى رفت) (وَ لَوْ تَرى‌ إِذِ الْمُجْرِمُونَ ناكِسُوا رُؤُسِهِمْ عِنْدَ رَبِّهِمْ رَبَّنا أَبْصَرْنا وَ سَمِعْنا فَارْجِعْنا نَعْمَلْ صالِحاً إِنَّا مُوقِنُونَ‌) [١] به راستى تعجب مى‌كنى كه آيا اين افراد سر بزير و نادم و پشيمان، همان مغروران سركش و چموش هستند كه در دنيا در برابر هيچ حقيقتى سر فرود

---

[١]" لو" در آيه شريفه" شرطيه" است و جمله" ترى ..." شرط آن مى‌باشد و جزاى آن محذوف است، و در تقدير چنين است‌ وَ لَوْ تَرى‌ إِذِ الْمُجْرِمُونَ‌ ... لرأيت عجبا- جمله‌ رَبَّنا أَبْصَرْنا نيز محذوفى دارد و تقدير" يقولون ربنا ابصرنا".