شان نزول آيات قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٢٧٣ - وجوب تحصيل علوم دينى

ميدان مى‌رفتند، و پيامبر صلى الله عليه و آله را تنها مى‌گذاردند، آيه فوق نازل شد و اعلام كرد: در غير مورد ضرورت، شايسته نيست همه مسلمانان به سوى ميدان جنگ بروند، (بلكه گروهى در «مدينه» بمانند، و معارف و احكام اسلام را از پيامبر صلى الله عليه و آله بياموزند، و به دوستان مجاهدشان پس از بازگشت تعليم دهند). [١]

همان مفسر بزرگ، شأن نزول ديگرى به اين مضمون نيز نقل كرده است:

گروهى از ياران پيامبر صلى الله عليه و آله، براى تبليغ اسلام به ميان قبائل باديه‌نشين رفتند، باديه‌نشينان مقدم آنها را گرامى داشتند، و به آنها نيكى كردند، ولى بعضى به آنها ايراد گرفتند:

چرا پيامبر صلى الله عليه و آله را رها كرديد و به سراغ ما آمديد، آنها از اين نظر ناراحت و افسرده شدند، و به خدمت پيامبر صلى الله عليه و آله بازگشتند، آيه نازل شد و برنامه تبليغى آنها را تصويب كرد و از آنها رفع نگرانى شد. [٢]

شأن نزول سومى نيز، در «تفسير تبيان» براى آيه فوق نقل شده، و آن اين كه:

باديه‌نشينان هنگامى كه مسلمان شدند، براى فرا گرفتن احكام اسلام، همگى به سوى «مدينه» حركت كردند، و اين سبب بالا رفتن قيمت اجناس و ارزاق، مشكلات و گرفتارى‌هاى ديگرى براى مسلمانان «مدينه» شد، آيه نازل گرديد و به آنها دستور داد: لازم نيست همگى شهر و ديار خود را خالى كنند، و براى فهم معارف اسلام به «مدينه» بيايند، بلكه كافى است گروهى اين عمل را انجام دهند. [٣]

[١] «مجمع البيان»، ذيل آيه مورد بحث؛ «بحار الانوار»، ج ١٩، ص ١٥٦؛ «اسباب نزول الآيات» واحدى نيشابورى، ص ١٧٩؛ «زاد المسير»، ج ٣، ص ٣٥١.

[٢] «مجمع البيان»، ذيل آيه مورد بحث؛ «بحار الانوار»، ج ١٩، ص ١٥٦؛ «تفسير ابن كثير»، ج ٢، ص ٤١٥؛ «درّ المنثور»، ج ٣، ص ٢٩٣.

[٣] «التبيان»، ج ٥، ص ٣٢٣، ذيل آيه مورد بحث.