فعّال است. اگر شب نبود و تابش آفتاب براى روزهاى متوالى و بدون وقفه ادامه داشت، آفتاب همه چيز را سوزانيده، و عرصه زندگى را بر جانداران كره زمين تنگ مى‌كرد.

همان‌گونه كه قبلًا گذشت در كره ماه چهارده روز پى در پى روز، و چهارده روز پى در پى شب است، يعنى هر شبانه روز آنجا تقريباً يك ماه طول مى‌كشد. در وسط روز آنجا، دماى گرما به سيصد درجه سانتيگراد مى‌رسد و طبيعى است در اين دما هر چيز قابل اشتعالى آتش بگيرد. همان‌طور كه در نيمه شب آنجا همه چيز يخ مى‌زند. در حالى‌كه فاصله كره ماه و كره زمين با خورشيد تقريباً يكى است و تنها حدود سيصد يا چهارصد كيلومتر اختلاف فاصله دارند.

نتيجه اينكه شب فوائد و بركات مهمى دارد، به همين جهت خداوند به تاريكى شب سوگند ياد كرده است. خداوند متعال به تاريكى شب، و موجوداتى كه شب هنگام از سطح زمين جمع مى‌شوند، و هر كدام به استراحتگاه خويش باز مى‌گردند، قسم خورده تا غافلان بى‌خبر در مورد اين آيات الهى به فكر فرو روند، و پرده از راز اهميّت آن بردارند، و با معرفت بيشتر خالق آن را پرستش كنند.

«وَالْقَمَرِ إِذَا اتَّسَقَ»؛ ما حالات مختلفى از ماه را مشاهده مى‌كنيم. در ابتدا به صورت هلال است، سپس تربيع، و بعد بدر كامل مى‌شود، سپس مجدّداً تربيع مى‌شود و در نهايت به محاق رفته، و از ديد انسان مخفى مى‌شود. بدون شك زيباترين شكل ماه بدر كامل است، بدين جهت خداوند به ماه كامل كه همان ماه شب چهاردهم است، قسم ياد كرده. اين ماه، چراغ شبهاى ظلمانى است؛ امّا چراغى آرامبخش كه اگر در زير نور آن بخوابيم خوابمان آشفته و ناقص نخواهد شد. نور ملايم و شاعرانه و آرامبخش و گرم ماه، آرامش خاصّى به انسان هديه مى‌كند، و مانع خواب نمى‌گردد.

ضمناً قسمهاى چهارگانه قدر مشتركى دارد، و آن اينكه همگى مربوط به شب است.

«شفق» ابتدا يا انتهاى هر شب، «بدر كامل» مربوط به ابتداى شب چهاردهم، و «تاريكى شب» و بالاخره موجوداتى كه شب هنگام به استراحتگاه‌هاى خويش باز مى‌گردند.