اختيار انسانها قرار مى‌دهد. از حركت خورشيد هم مى‌توان تقويمى تهيّه كرد، امّا اين كار هر كسى نيست. نياز به تخصّص و تجربه دارد. امّا تقويم طبيعى ماه براى همه كس، با سواد و بى‌سواد، دهاتى و شهرى، زن و مرد، سياه و سفيد، و در همه جا قابل استفاده است. با طلوع ماه پى مى‌برد كه ماه قبل به پايان رسيده و ماه جديد آغاز شده است. با كامل شدن قرص ماه، متوجّه مى‌شود كه شب چهاردهم ماه است؛ و حتّى با دقّت در نيمه خالى و پر ماه مى‌توان تشخيص داد كه در چه شبى از شبهاى ماه هستيم.

و اين تقويم طبيعى نتيجه حركت منظّم و دائمى قرص ماه است. بنابراين، هنگامى كه خداوند به قرص ماه سوگند ياد مى‌كند، گويا به نظم و برنامه‌ريزى قسم خورده است، نظمى كه بر جهان آفرينش حاكم هست و بايد در زندگى انسانها نيز جريان پيدا كند، نظم حاكم بر كره ماه و كره خاكى ما، آن قدر دقيق و حساب شده است كه به دانشمندان عازم كره ماه امكان داد محاسباتى انجام دهند كه در چه ساعتى و در كدام قسمت از كره ماه فرود آيند. و عليرغم اينكه سفينه فضايى آنها سه شبانه روز در حركت بود، امّا دقيقاً در همان زمان و مكان فرود آمدند، و چرخش زمين و ماه خللى در پيش بينى آنها ايجاد نكرد. و اين هنر بشر نيست، بلكه هنر پروردگارى است كه حركت ماه و زمين را به گونه‌اى مقرّر فرموده، كه انسان مى‌تواند اين قدر دقيق محاسبه و پيش بينى كند.

بدين جهت امام سجاد عليه السلام، هنگامى كه چشمان مباركشان به هلال ماه مى‌افتاد، مى‌فرمودند:

«ايُّهَا الْخَلْقُ الْمُطيعُ، الدَّائِبُ السَّريعُ، الْمُتَرَدِّدُ فى‌ مَنازِلِ التَّقْديرِ، الْمُتَصَرِّفُ فى‌ فَلَكِ التَّدْبيرِ. آمَنْتُ بِمَنْ نَوَّرَ بِكَ الظُّلَمَ، وَ اوْضَحَ بِكَ الْبُهَمَ، وَ جَعَلَكَ آيَةً مِنْ آياتِ مُلْكِهِ، وَ عَلامَةً مِنْ عَلاماتِ سُلْطانِهِ، فَحَدَّ بِكَ الزَّمانَ، وَ امْتَهَنَكَ بِالْكَمالِ وَ النُّقْصانِ، وَ الطُّلُوعِ وَ الْافُولِ وَ الْانارَةِ وَ الْكُسُوفِ، فى‌ كُلِّ ذلِكَ انْتَ لَهُ مُطيعٌ، وَ الى‌ ارادَتِهِ سَريعٌ. سُبْحانَهُ ما اعْجَبَ ما دَبَّرَ فى‌ امْرِكَ، وَ الْطَفَ ما صَنَعَ فى‌ شَأْنِكَ، جَعَلَكَ مِفْتاحَ شَهْرِ حادِثٍ لِامْرٍ حادِثٍ ...؛

اى مخلوق فرمانبردار پيوسته (در حركت) و شتابان، و رفت و آمد كننده در منزلهاى معيّن و گردش كننده در مدار تدبير، ايمان دارم به آن خدايى كه تاريكيها را به‌