تو روشن كرده، و راههاى ناپيدا و مبهم را به تو آشكار نموده، و تو را نشانه‌اى از نشانه‌هاى فرمانرواييش، و علامتى از علامات سلطنتش قرار داده، و زمان را به تو محدود ساخت، و تو را واداشت به كمال و نقصان و طلوع و غروب و پرتوافكنى و گرفتن، و در تمام آنها تو در تحت فرمان او فرمانبردارى، و بسوى اراده‌اش شتابان.

منزّه است خدا كه چه شگفت‌انگيز تدبيرى در امر تو بكار برد، و چه دقيق است صنعتى كه در كار تو انجام داده، تو را كليد ماه نو قرار داده براى كارى نو ...». [١]

امام سجّاد عليه السلام زمانى اين فقرات زيبا و إعجاب‌آور دعا را بر زبان آورد كه هيئت بطلميوس بر تمام محافل علم هيئت جهان حكومت مى‌كرد. در اين نظريّه ماه هيچ حركتى نداشت؛ بلكه در فلك بلورينى قرار داشت، ومجموعه فلك در حركت بود، است. امّا قرص ماه بصورت مستقلّ حركتى نداشت. امام سجّاد عليه السلام در آن عصر و زمان اشاره‌اى اجمالى به حركت مستقلّ ماه و ديگر آثار و بركات آن كرده است. امام سجاد عليه السلام مى‌فهمد كه نظم حاكم بر كره ماه كه ميليون‌ها سال ادامه دارد نشان از قدرت و تدبير مدبّرى توانا و عليم مى‌دهد كه در برابر او بايد خشوع و كرنش كرد.

٢. نورافشانى ماه: ماه در حقيقت حكم آينه‌اى را دارد كه در برابر خورشيد قرار گرفته، و نور آن را منعكس مى‌كند. نورى لطيف و آرامش بخش؛ نه آن قدر روشن است كه انسان حريص به سراغ كسب و كار برود، و نه آن قدر ضعيف و تاريك كه قابل استفاده نباشد و انسان نتواند مسير خويش را بيابد. بلكه به گونه‌اى است كه هم مضرّ به آرامش شبانه نيست، و هم در دل شب هدايتگر انسانها به سمت مقصدشان مى‌باشد.

٣. آبيارى مزارع: ميليونها نخل در حاشيه درياها و درياچه‌ها، مخصوصاً قسمتهايى كه محل ورود آب رودخانه‌هاست وجود دارد كه توسّط كره ماه آبيارى مى‌شود. در نقاطى كه آب رودخانه به دريا مى‌ريزد آب شيرين رودخانه و آب شور دريا به سرعت مخلوط نمى‌گردد، بلكه مدّتها آب شيرين در دل آب شور به پيش‌

[١]. مفاتيح نوين، ص ٥٦٩.