سوگندهاى پر بار قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ١٩٤ - نكات چهارگانه

در مرحله دوم بحث حشر و زنده شدن مردگان به ميان آمده است؛ بيرون آمدن از قبرها، و بازگشت به حال حيات و زندگى. «وَأَلْقَتْ مَا فِيهَا وَتَخَلَّتْ‌ ...»

در مرحله سوم متذكّر اين نكته مى‌شود كه انسان از نقطه عدم شروع به حركت كرده، و بسوى خداوند سير مى‌كند، و در اين مسير با مشكلات زيادى روبه‌روست، ولى بالاخره خداوند را ملاقات خواهد كرد. البتّه نه ملاقات با چشم سر، كه برخى از اهل سنّت معتقد به امكان آن در روز قيامت هستند، بلكه ديدن آثار عظمت پروردگار و تحقّق وعده‌ها و وعيدهاى آن حضرت، و مسأله پاداش و كيفر. «يَا أَيُّهَا الْإِنسَانُ إِنَّكَ كَادِحٌ إِلَى‌ رَبِّكَ كَدْحاً فَمُلَاقِيهِ»

در مرحله چهارم سرنوشت انسانها را پس از حشر، و ملاقات آثار عظمت پروردگار بيان مى‌كند، كه انسانها دو دسته مى‌شوند: عدّه‌اى نامه‌هاى اعمال خويش را با دست راست مى‌گيرند، و با حسابى راحت و آسان مواجه شده، و بسوى خانواده و اهل خود باز مى‌گردند، و عدّه‌اى ديگر، كه نامه اعمالشان بدست چپشان داده مى‌شود، بسيار غمگين و غصّه دارند. آنها از شدّت ناراحتى فرياد مى‌زنند، و از ارائه نامه اعمالشان به ديگران اجتناب مى‌ورزند. اين دسته، كه از كفر و گناه خويش در دنيا مسرور بودند، طعمه آتش سوزان مى‌شوند! «فَأَمَّا مَنْ أُوتِىَ كِتَابَهُ بِيَمِينِهِ‌ ...»

پنجمين موضوع مورد بحث در اين سوره قسمهاى چهارگانه است كه در مباحث آينده بطور مفصّل پيرامون آن سخن خواهيم گفت. «فَلَا أُقْسِمُ بِالشَّفَقِ‌ ...»

ششمين موضوع، تهديد مخالفان و كفّار است، كه عليرغم وجود اين همه آثار و نشانه‌هاى توحيد ايمان نمى‌آورند، و در مقابل قرآن مجيد تسليم نمى‌شوند، و پيوسته آيات الهى را انكار مى‌كنند. و پس از اين تهديد، آنها را به عذابى دردناك بشارت مى‌دهد، عذابى كه قابل توصيف نيست. «فَمَا لَهُمْ لَايُؤْمِنُونَ‌ ...»

و در آخرين مرحله يك استثنا مطرح مى‌كند، و تمام درها را به روى كفّار نمى‌بندد، و راهى براى بازگشت و نجات قرار مى‌دهد، چرا كه او رحمان و رحيم است، و اين كار مقتضاى رحمانيّت و رحيميّت اوست. آرى! آن دسته از كفّار كه از ادامه راه كفر و