درس دوّم: دلايل اثبات معاد ١- عدالت خداوند در ميان همه موجودات، انسان داراى ويژگى اختيار است، بسا ممكن است كه از آزادى و اختيار خود سوء استفاده كرده و از عمل كردن به فرامين الهى روى برگرداند و به حقوق ديگران بويژه يتيمان، ضعيفان و بيچارگان دست درازى كند و حتى با انبيا و مؤمنين نيز به مبارزه بر خيزد.
در نهايت در اين دنيا روزى فرا مى‌رسد كه متجاوز و ستمديده، مؤمن و كافر، هر دو مى‌ميرند، درحالى‌كه مؤمن، پاداش اعمالش را نگرفته و كافر به كيفر كردارش نرسيده است، و حق پايمال شده مظلوم نيز از ستمگر گرفته نشده است. حال اگر بعد از اين جهان، جهان ديگرى به نام «معاد و آخرت» در پيش نباشد كه هر يك از اين دو تن، مؤمن و كافر، ستمكار و ستمديده، نتيجه بدى و خوبى‌كردار خود را ببينند، آيا با عدالت‌خداوند سازگار خواهدبود؟! پس عدالت خداوند ايجاب مى‌كند كه از پس امروز، فردايى باشد، تا هر كس نتايج تلخ و شيرين اعمال خود را مشاهده كرده پاداش و كيفر مناسب را ببيند.
خداى بزرگ در قرآن كريم مى‌فرمايد:
«امْ نَجْعَلُ الْمُتَّقينَ كَالْفُجَّارِ» «١» آيا پرهيزكاران را همچون فاجران قرار مى‌دهيم؟
يعنى چنين نيست كه آنان برابر باشند؛ برابر نبودن آنان هم در دنيا آشكار نمى‌شود، ناگزير بايد قيامتى باشد كه برخورد متفاوت با آنان در دادگاه عدل الهى بروز كند.