عوامل معنوی و فرهنگی دفاع مقدس (ج3) - سنگری، محمدرضا - الصفحة ١٧٣ - ٢ نوحهها و مراثى
شعر نوحهها و مراثى گاه از شاعران مطرحِ پس از انقلاب و گاه از شاعران گذشته است.حتّى غزلهاى حافظ و مولانا محمل و مقدّمهاى براى ورود به مرثيه و نوحهاند كه مطلع غزل اول ديوان حافظ،يعنى:
ألاٰ يٰا أَيُّهَا السّٰاقى أَدِرْ كَأْساً وَ نٰاوِلْهٰا
كه عشق آسان نمود اوّل ولى افتاد مشكلها
از آن جمله است.
يكى از نوحههاى مشهور،غزلى از سيد حسن حسينى است با مطلع:
مىروم مادر كه اينك كربلا مىخواندم
از ديار دوست يار آشنا مىخواندم
شيوۀ تكخوانى و همخوانى در تكايا،سنگرها و حسينيههاى جبهه رواج داشت.نوحهها گاه در هيئت رجز نيز خوانده مىشدند و در برنامههاى صبحگاه يا قبل از عمليّات حالتى لبريز از نشاط و سرور عاشقانه را ايجاد مىكردند.برخى از اين نوحهها عبارتند از:
ما بسيجيان در ره قرآن
هستى خود را مىدهيم آسان
حسينجان،حسينجان،حسينجان شهادت در ره خدا آرزوى ماست قيامت سرفرازى و آبروى ماست
حسينجان،حسينجان،حسينجان جان نثاران راه حق هستيم عهد و پيمان خون و جان بستيم
حسينجان،حسينجان،حسينجان اى حسينجان ما فداى تو مىدهيم جان خود به راه تو
حسينجان،حسينجان،حسينجان
و اين نوحه كه از شهرت و فراگيرى فراوانى در سالهاى دفاع مقدّس برخوردار بود:
نداى هل من ناصر حسينى
لبّيك يا خمينى
پيش به سوى حرم حسينى
لبّيك يا خمينى
و اين عنوان نوحه كه زمزمۀ رزمندگان بهويژه در لحظۀ اعزام نيرو و شب عمليّات بود:
عزم سفر دارند انصار حسينى
دست دعا بردار مولاجان خمينى
و نوحۀ حماسى حاج صادق آهنگران كه از نوحههاى اوائل جنگ بود:
سوى ديار عاشقان،سوى ديار عاشقان
رو به خدا مىرويم،رو به خدا مىرويم
معمولاً در نوحهها افزون برنام و ياران نزديك اباعبداللّه چون اباالفضل العبّاس،على اكبر،قاسم،حبيب،حُرّ و...،از ويژگىها و فضايل كربلا نيز سخن به ميان مىآمد.رشادت،عبادت،شهادت،پاكبازى،اخلاص،اطاعت از رهبرى،تحمّل مصائب،عطش،پيامرسانى زينب كبرى،اسارت و...نكاتى بودند كه در نوحهها و مراثى مطرح مىشدند.
نوحهها و مراثى در دوران دفاع مقدّس نه تنها در جبهه كه در هنگام اعزام نيرو،تشييع جنازه و مراسم شهيدان شور و حركت و عشق مىآفريدند.
نوحهسرايان و مدّاحان در طول سالهاى دفاع مقدّس،از نقشآفرينان مهم حركتها و پيروزىهاى جبهه بودهاند.مطالعه در نوحهها و مراثى،نيازمند تحقيق و تحليلى مستقل با جمعآورى همۀ آنها است.شعر نوحهها در سالهاى پس از دفاع مقدّس تاكنون رو به كمال و غناى بيشتر نهاده است و