بلغم مادّه‌اى است كه به وسيله آن، پيه و تر، سلسله اعصاب و مغز و مايع بين مفصلى ساخته مى‌شود. به زبان ديگر، به بلغم خون ناپخته گفته مى‌شود؛ يعنى مادّه‌اى كه پس از يك هضم ديگر، تبديل به خون مى‌شود.

بدن ما براى حفظ سلامت خود، به مقدارى بلغم نياز دارد. ميزان اين مادّه بايد به تعادل باشد. هرگاه به اندازه وجود داشته باشد، بدن سالم است، هرگاه از حدّى بگذرد، در سراسر بدن، موجب بروز عدم تعادل مى‌شود و زمينه بروز بيمارى پديد مى‌آيد؛ مثلًا هرگاه بلغم در مغز افزايش يابد، موجب پرخوابى مى‌شود و زمينه فراموشى را فراهم مى‌آورد و هرگاه بلغم در مفاصل زانو افزايش يابد، موجب ورم و درد زانو مى‌گردد و زمينه آرتروز سرد را پديد مى‌آورد.

به همين ترتيب، هرگاه بلغم در بدن كاهش يابد نيز موجب بروز بيمارى مى‌شود؛ مانند اينكه كاهش بلغم در سر، موجب بى‌خوابى مى‌شود و كاهش بلغم در كلّ بدن، موجب كم‌خونى مى‌شود و كاهش بلغم در عروق مغزى، موجب بروز وزوز گوش مى‌گردد و به همين ترتيب بيمارى‌هاى ديگر.

از اين‌رو ما نياز به مصرف غذاهاى توليدكننده بلغم داريم و بايد آنها را بشناسيم.

غذاهاى سرد و تر يا غذاهاى بلغم‌زا

سبزيجاتى كه موجب توليد بلغم مى‌شوند، عبارتند از كاهو، گشنيز، شاتره، خرفه، كاسنى و اسفناج.

ميوه‌هاى سرد و تر عبارتند از خيار، گوجه‌فرنگى، گوجه‌سبز، آلو، گيلاس، توت‌فرنگى، زرشك، هندوانه، كدو، ترشك، زالزالك، كيوى، پرتغال، ليموترش، گريپ فروت و انار ترش.

دانه‌ها و بذرهاى سرد و تر

دانه‌ها و بذرهاى سرد و تر عبارتند از جو، لوبيا سفيد، لوبيا چشم‌بلبلى، عدس، ماش، اسفرزه، تخم خيار، تخم كدو، بذر كتان.

لبنيات سرد و تر

همه شيرها سرد و تر هستند، شيرگاو سرد و تر است، شير گوسفند سرد است، پنير تازه سرد است.

گوشت‌هاى سرد و تر

گوشت‌هاى سرد و تر عبارتند از گوشت ماهى، گوشت گاو، گوشت اردك، غاز، گوشت مرغ ماشينى، گوشت گوساله.

قوانين ارزيابى مزاج‌ها

مجموعه شيرينى‌ها گرم هستند؛

مجموعه تلخى‌ها گرم هستند (به جزكافور)؛

مجموعه مزه‌هاى شور گرم هستند؛

مجموعه ترشى‌ها سرد هستند؛

گس مزه‌ها نيزسرد هستند، مانند مزه كيوى، خيار و كاهو؛

تندمزه‌ها نيز گرم هستند؛

موادّ چرب در گرمى، معتدل هستند.

از طريق رنگ و بو نيز مى توان مزاج را ارزيابى كرد؛ ليكن قانون مزه‌ها كامل‌تر است.

درجات گرمى و سردى‌

مزه‌ها داراى درجات متفاوتى از شيرينى، تلخى، شورى و تندى هستند؛ به همين ترتيب، داراى مراتب مختلفى ازميزان گرمى و سردى خواهند بود.

مثلًا ميزان تلخى دُم خيار با ميزان تلخى نعناء متفاوت است و نعناء تلخ‌تر از دم خيار است. از اين جهت، نعناء نسبت به دُم خيار، گرمى درجه دو محسوب مى‌شود. تلخى كدوى حنظل نسبت به نعناء خيلى بيشتر است، از اين جهت، كدوى حنظل، گرمى درجه چهار دارد.

يا مثلٌا شيرينى انگور با شيرينى خرما متفاوت است و شيرينى خرما نيز با شيرينى عسل متفاوت است و شيرينى عسل شبدر با شيرينى عسل آويشن فرق دارد.

پس بدين ترتيب، مراتب گرمى شيرينى‌ها نيز متفاوت است، انگور، گرمى درجه يك و عسل آويشن گرمى درجه چهار خواهند داشت. به همين ترتيب، درجات شورى‌ها و تندى‌ها و ترشى ها تعيين مى‌شود.

نسبت اخلاط مورد نياز و نقش آن در ساختار بدن انسان‌

بدن انسان‌ها با تركيب اين اخلاط ساخته مى‌شود. وجود بيشتر يا كمتر هر كدام از مواد در بدن، موجب تغيير شكل ساختمان بدن انسان، تفاوت صورت، زيبايى، درشتى اندام، باريكى، رنگ پوست، پراكندگى مو درتن، شكل و رنگ موها و پنهانى يا آشكارى عروق در بدن مى‌گردد، توانايى‌هاى متفاوتى را پديد مى‌آورد و خلقيات متغيّرى را در انسان بروز مى‌دهد.

براساس ميزان پراكندگى نسبى اين اخلاط در بدن انسان، افراد دسته‌بندى مى‌شوند و از اينجاست كه تيپ‌هاى متفاوت مزاجى پديد مى‌آيد و هر كدام از اين تيپ‌ها، داراى اندامى خاص با شكلى متفاوت و گرايش‌هاى غذايى، رفتارى و اخلاقى و علاقه‌مندى متفاوتى خواهند بود.

تيپ‌ها و مزاج‌هاى گوناگون انسانى‌

هرگاه ميزان پراكندگى موادّ چهارگانه صفرا، دم، بلغم و سودا در بدن به تناسب وجود داشته باشد، فرد داراى مزاجى معتدل خواهد بود.

هرگاه مقدار بلغم موجود در بدن فرد، به نسبت فرد معتدل افزايش يابد، فرد داراى مزاجى بلغمى خواهدبود، هرگاه مقدار دم موجود درتن انسان نسبت به فرد معتدل افزايش يابد، فرد داراى مزاجى دموى خواهد بود. بدين ترتيب، از برآيند موادّ چهارگانه در بدن انسان، تيپ‌هاى متفاوتى پديد مى‌آيد كه به تناسب ميزان گرمى و سردى و خشكى و ترى موجود در بدن آنها، درشتى، خردى، باريك اندامى و چاقى و لاغرى و ساير ويژگى‌هاى ظاهرى ايجاد مى‌شود.