اين ماجرا در سال دوم هجرى روى داده و اسرار و نكات فراوانى در خود نهفته دارد؛ از جمله آنها حفظ عزّت و كرامت و استقلال مسلمانان است و اينكه آنها همه به سوى كانون اصلى اسلام، متّحد و يكپارچه، عزّت و اقتدار خود را رقم بزنند. اين ماجرا در «سوره بقره» آيات ١٤٢ به بعد، مطرح شده است.

مسجدى كه در آن، تغيير قبله رخ داد و در آن، جبرئيل به امر الهى، پيامبر اسلام (ص) را كه در حال نماز بود، از «فلسطين» به سوى «مكّه» و «كعبه معظّمه» برگرداند، ذوقبلتين ناميده مى‌شود.

اين قضيه را از يك جهت بايد امرى طبيعى به شمار آورد؛ زيرا امّت اسلام در اوج حوادث و تغييرات و مسائلى كه هر روز رخ مى‌داد، با علل و عوامل و صحنه‌هايى در ارتباط با امور درونى و نيز بيرونى مواجه بودند كه هريك از آنها، اقتضائات و مصالحى را ايجاب مى‌كرد. يكى از آنها در ارتباط با قوم يهود بود. يهوديان مرتّباً پيامبر اسلام (ص) و مسلمانان را سرزنش مى‌كردند كه آنچه اصل است، دين ماست، نه اسلام؛ زيرا شما همه به سوى قبله ما نماز مى‌خوانيد. اين مسئله باعث شد كه خداوند قبله را از بيت‌المقدّس به سوى كعبه تغيير دهد.

آنچه گفتيم، درباره قبله ظاهر بود؛ امّا حكم قبله باطن امر ديگرى است. قبله باطنى همواره يكى بوده و هست و هرگز در آن، تغيير و تبديلى روى نداده و نبايد بدهد. قبله باطن، يعنى قبله دل؛ يعنى كه روى دل بايد همواره به سوى خدا باشد و هيچ چيزى از گرايش‌ها و تعلّقات دنيا نتواند آن را تغيير دهد.

امّا در بعد سياسى و ولايى، قبله باطنى، امام و حجّت الهى و ولايت اوست كه از طرف خداست و اگر مسلمانان متّحد و يكپارچه به او متوجّه باشند و ولايت و حكومت غير او را نپذيرند، استقلال و اقتدار و اتّحاد آنان حفظ خواهد شد. اگر نماز بدون رعايت قبله، باطل است، نظام مسلمانان نيز بدون ولايت، محكوم به شكست است.

هنگامى كه نظام با محور ولايت مى‌چرخد، در صراط الهى، به سوى اهداف خود پيش مى‌رود. در عين حال، در درون نظام اسلامى عدّه‌اى هستند كه قبله آمال و آرزوهايشان، «آمريكا» و غرب است. اينان به لحاظ سياسى و در باطن، به لحاظ معرفتى و اعتقادى در مسير خدا قرار ندارند؛ چون تغيير قبله داده‌اند و در اين مسير، بارها و بارها تابلوى تغيير قبله ممنوع تكرار شده تا مسلمانان فراموش نكنند كه تنها پشتوانه عزّت، قدرت، استقلال، پيشرفت، سعادت و رستگارى، خدا و دين او بوده و ولايت است كه مأموريت تحقّق اهداف الهى را بر عهده دارد.

بارى. احكام قبله باطنى بسيار است. يكى ديگر از آنها اين است كه اگر كسى قبله باطنى‌اش خدا و ولايت نباشد، اگر روزى هزار بار نيز رو به قبله ظاهرى سجده كند، از او قبول نخواهد شد؛ زيرا به قبله باطن پشت كرده است.

امّا ماجراى توحيد و بيرون كردن اغيار از خانه دل و فقط به حضرت دوست رو كردن، داستان مفصّل ديگرى است كه در اين مجال نمى‌گنجد.