ماهنامه موعود - مؤسسه فرهنگى هنرى موعود عصر - الصفحة ٤٢ - روانشناسى كريم

روانشناسى كريم‌

هادى خراسانى‌

«لَقَدْكَرَّمْنا بَنِي آدَمَ؛[١]

ما فرزندان آدم را كرامت بخشيديم.»

كرم از مادّه كرامت به معناى ارجمند، گرامى و مفيد فايده است. عرب وقتى مى‌خواهد كسى يا چيزى را غير مفيد معرّفى كند، مى‌گويد: لا كرامه فيه.

كريم، يعنى با شخصيت، اصيل و شريف.

كرامت، يعنى ارزشمندى، بزرگ‌منشى و آبرودارى.

كريم كسى است كه برخوردار از عزّت نفس بالاست.

كرامت دور شدن از هر پستى و فرومايگى است.

كريم بدون چشمداشت مى‌بخشد و بلاعوض سود مى‌رساند. پس آنكه به خاطر جلب سود يا رهايى ديگران مى‌بخشد، كريم نيست.

كريم، يعنى بزگوار و نيكوكار.

كريم، جوانمرد و با مروّت است.

كريم از عار و ننگ مى‌پرهيزد.

كريم از گناه درمى‌گذرد.

كريم، بخشاينده، بخشنده و سخى است.

كريم، رحيم، آمرزنده، جواد و كثيرالنّفع است.

كريم، نيكوترين هركس يا چيزى است.

كريم، بلندهمّت و با جلال و جبروت است.

كريم، مهربان و خيرخواه است.

كريم، نيك انديش و نيك نهاد است.

كريم، سليم النّفس و با ملاطفت است.

كريم نيكوخصال و نيك خصلت است.

كريم الطّرفين، يعنى كسى كه از هم از طرف پدر و هم از طرف مادر، اصيل است؛

كريم النّفس، يعنى نيك‌نفس كه نفسى كريم و طبع و نهادى بزرگوار دارد.

در سخنى از پيامبر (ص)، مردمان چهارگونه‌اند:

١. سخى: آنكه مى‌خورد و مى‌خوراند؛

٢. كريم: آنكه نمى‌خورد؛ ولى مى‌خوراند؛

٣. بخيل: آنكه مى‌خورد و نمى‌خوراند؛

٤. لئيم: آنكه نمى‌خورد و نمى‌خوراند.

كريم كسى است كه:

١. «مِنْ أَشْرَفِ [أَفْعَالِ‌] أَعْمَالِ الْكَرِيمِ غَفْلَتُهُ عَمَّا يَعْلَمُ»[٢]

آنچه از ديگران مى‌داند، ناديده بگيرد؛

٢. «الْكَرِيمُ يَبْتَهِجُ بِفَضْلِهِ وَ اللَّئِيمُ يَفْخَرُ بِمِلْكِهِ»[٣]

از برترى‌هاى معنويش خوشحال است؛ در حالى كه انسان پست به دارايى‌اش مى‌نازد؛

٣. «لا تشكوَنَّ الله إلى الخَلقِ تَكُن أَكرَمِ النَّاسِ»[٤]

از خداوند پيش مردم شكايت نمى‌كند؛

٤. «إِذَا سَافَرْتَ مَعَ قَوْمٍ ... كُنْ كَرِيماً عَلَى زَادِكَ بَيْنَهُم»[٥]

از زاد و توشه‌اش به همسفرش كريمانه مى‌بخشد؛

٥. «ثَلَاثَةٌ لَا يَنْتَصِفُونَ مِنْ ثَلَاثَةٍ: الْعَاقِلُ مِنَ الْأَحْمَقِ، وَ الْبَرُّ مِنَ الْفَاجِرِ، وَ الْكَرِيمُ مِنَ اللَّئِيمِ»[٦]

از فرومايه انتظارى ندارد؛

٦. «سُنَّةُ الْكِرَامِ الْجُودُ»[٧]

بخشندگى شيوه اوست؛

٧. «قُلْلَهُما قَوْلًا كَرِيماً»[٨]

بدى را به نيكى پاسخ مى‌دهد؛

٨. «و كان الكاظمُ سَخيَّاً كَريمَاً وَ كَانَ يَبْلُغُهُ عَنْ رَجُلٍ أَنَّهُ يُؤْذِيهِ، فَيَبْعَثُ إِلَيْهِ بِصُرَّةٍ فِيهَا أَلْفُ دِينَار»[٩]

براى بدگويانش هديه مى‌فرستد؛

٩. «قُلْلَهُما قَوْلًا كَرِيماً»[١٠]

به پدر و مادرش پرخاش نمى‌كند و شايسته سخن مى‌گويد؛

١٠. «مِنَ الْكَرَمِ الْوَفَاءُ بِالذِّمَم»[١١]

به پيمان‌ها وفادار است؛

١١. «لِلْكِرَامِ فَضِيلَةُ الْمُبَادَرَةِ إِلَى فِعْلِ الْمَعْرُوفِ وَ إِسْدَاءِ الصَّنَائِع»[١٢]

به سوى نيكوكارى و احسان شتاب دارد؛

١٢. «لَا كَرَمَ كَالتَّقْوَى»[١٣]

پرهيزكار است؛

١٣. «وَ الْإِعْطَاءُ قَبْلَ السُّؤَا»[١٤]