سخنان امامان نور و هدايت (ع)، به صراحت به بيان آن پرداخته شده است. البتّه اين بحث طول و تفصيلى درخور مى‌طلبد؛ بنابراين، آنچه در اينجا تقديم مى‌شود، در حدّ اين نوشتار و به اجمال خواهد بود.

اگر ما ائمّه نبوديم، شماها انسان نبوديد

از جالب‌ترين سخنان امامان (ع)، فرمايش يازدهمين اختر سپهر سرورى، حضرت امام حسن عسكرى (ع)، است كه فرمودند:

«لولا محمّد (صلى الله عليه و آله) و الأوصياء من ولده (عليهم السلام) كنتم حيارى كالبهائم ...؛[١]

اگر وجود مبارك محمّد (ص) و جانشينان از فرزندان او نبودند، شماها سرگشته و حيران بوديد؛ مانند چارپايان (كه از انسانيت هيچ طرفى نبسته‌اند.)»

آنچه حضرت امام حسن عسكرى (ع) در اين روايت فرموده‌اند، صرفاً مسئله‌اى اخلاقى يا روان‌كاوانه و پندگونه نيست؛ بلكه حكايتگر حقيقتى تكوينى و عينى است كه با مراتب ولايى رشد و تعالى و حتّى سرنوشت انسان، سر و كار دارد.

سخن در اين است كه محمّد (ص) و آل محمّد (ع)، انسان كامل هستند و اين در يك معنا، يعنى اينكه حامل و حائز تمامى درجات انسانيت و در نتيجه، همه مراتب رشد و تكامل هستند.

به تعبير ديگر، اين گفتار بلند معصوم، بيانگر يك قاعده وجودى و قانون تكوينى است كه ما انسان‌ها در زندگى خود، در مصاديق ديگر اين قاعده، به طور فطرى و عقلى آن را عملى مى‌كنيم؛ مثلًا آنكه در تاريكى و طالب نور است، فطرتاً به سوى مبدأ و معدن نور، يعنى خورشيد رو مى‌كند؛ هركه تشنه است، به طور فطرى، به طرف آب مى‌رود و ...

در اينجا نيز بر همين منوال، هركس خواستار رشد و تعالى و كمال است، بايد به سمت معدن و سرچشمه آن حركت كند و آن، وجود مقدّس انسان كامل است. هركس طالب انسانيت (به تعبير عالمان اخلاق و معرفت، خواهان آدم شدن) است، راهى جز توسّل و توصّل به انسان كل و كامل، ندارد. اين، يك ساختار الهى در عالم است؛ همان‌سان كه وجود خورشيد و آب در منظومه جهان، يك نظام ربوبى به شمار مى‌روند و بر اين نكته بايد تأكيد كرد كه امام و انسان كامل، هم علّت و مُحدّثه انسانيت است و هم علّت مُبقيه آن.

يعنى اگر كسى در مرحله اعتقاد و ايمان از خاندان عصمت و طهارت (ع)، دور و منقطع باشد، در واقع، از انسانيت هيچ طرفى نبسته و حقيقتاً يك حيوان است وبس (بلكه پست‌تر و نادان‌تر؛ چنان‌كه خواهد آمد).

همچنين است مسئله، در مرحله مراتب و درجات انسانيت؛ يعنى اگر كسى به وادى امامت و ولايت اهل بيت (ع) وارد شد، در حقيقت از مرحله حيوانيت پا را فراتر نهاده و به مرحله انسانيت ورود پيدا كرده‌