اخلاق مديريت - آخوندی، مصطفی - الصفحة ٥٢ - جايگاه بحث

موعظه، امر به معروف و نهى از منكر و انذار» مفهوم انتقاد نهفته است.

جايگاه بحث‌

غير از معصومين، ساير انسان‌ها، كم و بيش، خواسته يا ناخواسته، در انديشه، عمل و سخن گفتن ممكن است دچار اشتباه شوند و يا ميان خوب و خوب‌تر يا بد و خوب يا بدتر و بد، بخش نخست را انتخاب كنند. گاهى اين خطا و اشتباه از ديد ديگران پنهان نمى‌ماند و آنان از روى خيرخواهى، آن‌را با فرد خطا كننده در ميان مى‌گذارند و از او مى‌خواهند كه كاستى‌هايش را جبران كند و نقاط ضعف را به قوت تبديل سازد.

انسان‌هاى خردمند در چنين مواردى با روى باز به استقبال انتقاد كننده مى‌روند، سخنش را مى‌شنوند و اگر واقعيت داشته باشد به كار مى‌بندند. چنين افرادى مشمول مژده الهى‌اند كه مى‌فرمايد:

«فَبَشِّرْ عِبادِ الَّذينَ يَسْتَمِعُونَ الْقَوْلَ فَيَتَّبِعُونَ احْسَنَهُ اولئِكَ الَّذينَ هَديهُمُ اللَّهُ وَ اولئِكَ هُمْ اولُوا الْالْبابِ»[١]

بندگان مرا بشارت بده! همانان كه سخنان را مى‌شنوند و از بهترين آن‌ها پيروى مى‌كنند؛ آنان كسانى هستند كه خدا هدايتشان فرموده و آنان خردمندانند.

توصيف انتقادپذيران به هدايت الهى و خردورزى، گوياى آن است كه دين و خرد بر ضرورت انتقادپذيرى اتفاق دارند و آنان كه پايبند به دين و طالب هدايت و كمالند و از انديشه سالم نيز برخوردارند، بايد انتقادها را بشنوند و ناخالصى‌هاى فكرى، اخلاقى و عملى خويش را جبران كنند و نه تنها از انتقاد نهراسند بلكه زمينه بروز آن را نيز فراهم سازند. امير مؤمنان ٧ طى سخن حكيمانه‌اى مى‌فرمايد:

«لا تُكَلِّمُونى‌ بِما تُكَلَّمُ بِهِ الْجَبابِرَةُ وَ لا تَتَحَفَّظُوا مِنّى‌ بِما يُتَحَفَّظُ بِهِ عِنْدَ اهْلِ الْبادِرَةِ وَ لا تُخالِطُونى‌ بِالْمُصانَعَةِ وَ لا تَظُنُّوا بِىَ اسْتِثْقالًا فى‌ حَقٍّ قيلَ لى‌»[٢]

[١] - زمر( ٣٩)، آيات ١٧- ١٨

[٢] - نهج‌البلاغه، خطبه ٢٠٧، ص ٦٨٦- ٦٨٧