آزادى تكوينى عبارت است از امكان صدور ياترك فعل از سوى فاعل بدور از تأثير الزام‌آور عوامل يا موانع عادى يا فراعادى. اين آزادى همان اختيار فلسفى است.[١] بدين ترتيب اين باور و اعتقاد كه انسان در آفرينش خود به‌گونه‌اى است كه در انجام يا ترك آنچه اراده مى‌كند، مقهور و مجبور اراده ديگرى نمى‌باشد و موجودى گزينش‌گر و انتخاب كننده است، اعتقاد به آزادى تكوينى انسان است و تنها پس از پذيرش اين قسم از آزادى است كه مى‌توان از آزادى تشريعى يا حقوقى سخن گفت.

آيات فراوانى از قرآن كريم بر آزادى تكوينى انسان دلالت دارند:

ما راه را به او نشان داديم؛ خواه شاكر باشد [و پذيرا گردد] يا ناسپاس.[٢]

در دين هيچ اجبارى نيست و راه از بيراه به خوبى آشكار شده است.[٣]

[١]. على‌اكبر رشاد، دمكراسى قدسى، ص ١٠٩.

[٢]. إِنَّا هَدَيْنَاهُ السَّبِيلَ إِمَّا شَاكِراً وَإِمَّا كَفُوراً. انسان( ٧٦): ٣.

[٣]. لَاإِكْرَاهَ فِي الدِّينِ قَدْ تَبَيَّنَ الرُّشْدُ مِنْ الغَىِّ. بقره( ٢): ٢٥٦ و نيز: وَلَوْ شَاءَ رَبُّكَ لَآمَنَ مَنْ فِي الْأَرْضِ كُلُّهُمْ جَمِيعاً أَفَأَنْتَ تُكْرِهُ النَّاسَ حَتَّى يَكُونُوا مُؤْمِنِينَ. يونس( ١٠): ٩٨- ٩٩.