حقوق اجتماعى و سياسى در اسلام - جوان آراسته، حسين - الصفحة ١٦
٣. پيامبران براى تحقق عدالت، با برنامه ومعيار و «ميزان» آمدهاند.
٤. برنامه پيامبران عدالتخواهانه وقوانين الهى عادلانه تنظيم گشته، با هرگونه ظلم و بىعدالتى ناسازگار است.
٥. مردم، خود بايد به قسط قيام نمايند و براى نيل به عدالت تلاش كنند.
٦. تلاش براى دستيابى به عدالت جز با تكيه بر معيارها و موازين الهى كه از سوى پيامبران ارائه شده است امكانپذير نخواهد بود. برنامه وقوانين ومقرّراتى كه بشر خود بهوجود مىآورد، گرچه بسيارى از نيازمندىهاى او را تأمين مىكند، «معيار» و «ميزان» نمىباشد.
اهتمام به حقوق مردم و اجراى عدالت در جاى جاى قرآن كريم و متون معتبر دينى به چشم مىخورد. ميزان اين اهتمام را با اندك دقتى در اين دو آيه قرآن مىتوان دريافت:
يَا أَيُّهَا الَّذِينَ امَنُوا كُونُوا قَوَّامِينَ بِالْقِسْطِ شُهَدَاءَ للَّهِ وَلَوْ عَلَى أَنفُسِكُمْ أَوِ الْوَالِدَيْنِ وَالْأَقْرَبِينَ[١]
يَا أَيُّهَا الَّذِينَ امَنُوا كُونُوا قَوَّامِينَ للَّهِ شُهَدَاءَ بِالْقِسْطِ وَلَايَجْرِمَنَّكُمْ شَنانُ قَوْمٍ عَلَى أَلَّا تَعْدِلُوا اعْدِلُوا هُوَ أَقْرَبُ لِلتَّقْوَى.[٢]
آنچه از مؤمنان خواسته شده است نه فقط «قيام به قسط» بلكه «قوّام به قسط» بودن است؛ يعنى همواره به عدل و داد برخاستن و در مقابل عواملى چون منافع فردى و عواطف خويشاوندى از مسير عدالت حتى به قدر ذرهّاى عدول نكردن. حقوق مردم در جامعه با اجراى يك يا دو مورد عدالت تأمين نخواهد شد. اقدام به قسط وعدل بايد در ذهن و جان همگان ثبات يابد و نهادينه گردد. معناى «قوّام به قسط» همين است. فرد يا جامعهاى كه «عدالت» را به اين صورت مبناى مناسبات زندگى خود قرار مىدهد، آثار آن را كه احقاق حقوق مردم در همه چيز است، نظاره خواهد نمود.
[١]. اى كسانى كه ايمان آوردهايد، پيوسته به عدالت قيام كنيد وبراى خدا گواهى دهيد؛ هرچند به زيان خودتان يا[ به] زيان پدر و مادر و خويشاوندان[ شما] باشد. نساء( ٤): ١٣٥.
[٢]. اى كسانى كه ايمان آوردهايد، براى خدا به داد برخيزيد[ و] به عدالت شهادت دهيد و البته نبايد دشمنى گروهى شما را بر آن دارد كه عدالت نورزيد. عدالت بورزيد كه آن به تقوا نزديكتر است. مائده( ٥): ٨.