از پيامبر اكرم نقل شده است كه فرمود: هر كس كافرى ذمّى را آزار رساند، من دشمن او خواهم بود و هر كه من دشمن او باشم، روز قيامت با او مخاصمه خواهم نمود.[١]

٢. آزادى در مذهب، در انجام مراسم مذهبى و شعاير دينى. قرآن در سوره كافرون خطاب به كافران از زبان پيامبر اكرم مى‌فرمايد: لكم دينكم ولى دين؛[٢] دين شما براى خودتان و دين من براى خودم. و يا در جاى ديگر اعلام مى‌دارد: بگو من در حالى خدا را مى‌پرستم كه دينم را براى او بى‌آلايش گردانيده‌ام. شما هم هر چه را غير از او مى‌خواهيد، بپرستيد.[٣]

جالب توجه اين است كه قرآن از كردار كافران اعلام برائت مى‌كند و آن را از آن جهت كه باطل و ضد حق است نفى مى‌كند، با وجود اين به كافران آزادى عمل مى‌دهد و اين به دليل همان نكته‌اى است كه در فصل يكم بدان اشاره شد. (ميان «حق بودن» و «حق داشتن» فرق است.) آيه ٤١ سوره يونس در اين زمينه چه گويا است: اگر تو را تكذيب كردند، بگو كردار من به من اختصاص دارد و عمل شما به خود شما.[٤]

٣. آزادى انتخاب اقامتگاه، بجز اماكنى كه ورود به آنها براى غير مسلمان مجاز نمى‌باشد.

٤. آزادى در فعاليت‌هاى اقتصادى و روابط بازرگانى. دامنه اين آزادى، از آزادى مسلمانان نيز بيشتر است. برخى از فعاليت‌هاى اقتصادى و انواع معامله و تجارت كه براى مسلمانان،

[١]. من آذى ذمياً فانا خصمه و من كنت خصمه، خصمته يوم القيامة. در نقل ديگرى آمده است من ظلم معاهداً كنت خصمه. بنگريد به: بحارالانوار، ج ٧٤، ص ٢١.

[٢]. كافرون( ١٠٩): ٦.

[٣]. قُلْ اللَّهَ أَعْبُدُ مُخْلِصاً لَهُ دِينِي فَاعْبُدُوا مَا شِئْتُمْ مِنْ دُونِهِ. زمر( ٣٩): ١٤ و ١٥.

[٤]. و ان كذّبوك فقل لى عملى و لكم عملكم، انتم بريئون ممّا اعمل و انا برى‌ءٌ ممّا تعملون.