کلامی جدیدی را در باره امامت و رهبری مطرح کردند. پذیرش امامت مفضول، انکار نص، شرط قیام مسلحانه برای امام از نتایج این اندیشه است که زید بن علی و یاران او به آن اعتقاد پیدا کردند.[١]

در کنار گزارش‌هایی که بر عدم پذیرش امامت از سوی زید وجود دارد، گزارش‌های دیگر نشان می‌دهد زید هم با مفهوم امامت آشنا بوده و هم امامت آنان را پذیرفته است. برای نمونه سه گزارش را می‌آوریم.

١. بر پایه گزارش‌های روایی، زید بن علی یکی از راویان احادیث اثنا عشر است و نام یکایک امامان را برده است.[٢]

٢. زید بن علی هم به امامت امام باقر _ علیه السلام _ اقرار نموده و هم به امامت امام صادق _ علیه السلام _ اعتقاد داشته است.[٣]

٣. امام باقر _ علیه السلام _ هنگام وفات، امام صادق _ علیه السلام _ را نزد خود فرا خواند و عهد امامت را به او سپرد. زید بن علی _ که در آن مجلس حضور داشت _ از امام در خواست می‌کند که از باب تمثیل امام حسن و امام حسین _ علیهما السلام _ امامت را به او دهد. امام باقر در جواب فرمود:

إنّ الامانات لیست بالتمثال و لا العهود بالرسوم، و انما هی امور سابقة عن حجج الله‌ تبارك و تعالی؛[٤]

امانات (امامت) با تمثیل به کسی داده نمی‌شود و نیز رسوم در عهد و پیمان راه ندارد، بلکه آنها اموری هستند که بر حجّت‌های الهی سبقت دارند.

گزارش‌های بالا نشان می‌دهد که زید با مفهوم امامت آشنا بوده و جانشینان پیامبر
را می‌شناخته و به امامت امام باقر و امام صادق _ علیهما السلام _ اقرار کرده بود؛
اما خون‌خواهی امام حسین _ علیه السلام _ در کنار تحقیر و آزار خلیفه اموی نسبت به
اهل بیت و اهانت آشکار دستگاه خلافت به پیامبر _ صلی الله علیه و آله _ باعث شد که زید به نبرد مسلحانه بر ضد حکومت روی آورد[٥] و از این جا بود که امامت در نگاه او دو معنا پیدا کرد.

[١]. ر.ک: فرق الشیعة، ص٢١؛ خاستگاه تشیع، ص٢٦١.

[٢]. ر.ک: کفایة الاثر، ص٣٠٤، ص٣٠٥، ص٣١٠، ص٣١١.

[٣]. ر.ک: الامالی للصدوق، ص٦٣٧؛ کفایة الاثر، ص٣٠٩ و ص٣١٠؛ قرب الاسناد، ص٣١٧، ح١٢٢٧.

[٤]. کمال الدین، ص٣٠٧، ح١.

[٥]. ر.ک: الإرشاد، ج٢، ص١٧٢ _ ١٧٤.