اول، همه علوم و معارف به حسب استعداد و قابلیت بندگان یا بی‌واسطه و یا توسط انبیا و اوصیا _ علیهم السلام _ افاضه از جانب خداوند است و بر خلق واجب است که نفس خود را از اغراض پست و حمیت و عصبیت خالی کنند و طالب حق شوند و بعد از افاضه حق به آن اقرار نمایند و انکار نکنند. وی به نقل از محقق طوسی[٢] می‌آورد:

علم نیاز به استعداد دارد؛ یا استعداد ضروری که با حواس حاصل می‌شود یا استعداد اکتسابی که با استعداد ضروری حاصل می‌شودو

همچنین، شرح عبارت فوق از علامه حلی[٣]را نقل می‌کند.

وی روایتی را از صدوق،[٤] از امام صادق _ علیه السلام _ در تأیید این وجه می‌آورد. امام _ علیه السلام _ در پاسخ عبد الرحیم قصیر که سؤال کرد: «آیا معرفت و جحود دو مخلوق‌اند؟»، فرمود:

معرفت و جحود صنع الهی در قلب مخلوق است و بندگان دخالتی در صنع آن دو ندارند و تنها می‌توانند آن دو را با اختیار کسب نمایند.

دوم، معرفت خالق و اقرار به وجود او باشد و این فطری است.

وی از بزنطی روایت می‌آورد:

از امام رضا _ علیه السلام _ سؤال کردم: آیا مردم در معرفت دخالتی دارند؟ حضرت _ علیه السلام _ فرمود: «نه». گفتم: آیا مثاب بر آن هستند؟ حضرت
_ علیه السلام _ فرمود: «به آنان همانند معرفت ثواب نیز داده می‌شود».[٥]

[١].‌اوائل المقالات، ص٦١.

[٢].‌ تجرید الاعتقاد، ص١٧١.

[٣].‌کشف المراد، ص٣٢٣.

[٤].‌ التوحید، ص٢٢٦.

[٥].‌ قرب الاسناد، ص١٥١.