از مسائلی که در سلامت روان نقش مهمی دارد، چگونگی واکنش به دو موقعیت خوشایند و ناخوشایند است. این امر عوامل مختلفی دارد؛ اما هدف این پژوهش، بررسی تک‌عواملی است که در روایات معصومان _ علیهم السلام _ آمده و هر کدام به تنهایی در هر دو موقعیت متضادِ خوشایند و ناخوشایند، کارکرد تعدیل‌کنندگی یکسان دارند. روش پژوهش، کتابخانه‌ای و تحلیل محتواست. یافته پژوهش این است که بر اساس احادیث معصومان_ علیهم السلام _ ، تنظیم درست نظام‌های چهارگانه لذت، رغبت، اسناد، و انتظارات، هر کدام به تنهایی توان تعدیل واکنش در هر دو موقعیت متضاد را دارند. نتیجه این که با سرمایه‌گذاری روی این عوامل، می‌توان هر دو موقعیت خوشایند و ناخوشایند را پوشش داد و واکنش منفی را مهار کرد. این کار نیازمند تهیه سازوکار‌های اخلاقی و روانشناختی آن است‌.

کلید واژه‌ها: موقعیت خوشایند، موقعیت ناخوشایند، تعدیل واکنش، توحید، دنیاشناسی، آخرت شناسی.

درآمد

زندگی، به دو قسم خوشایند و ناخوشایند تقسیم می‌شود.[٢] از خوشایند زندگی در ادبیات دین با عنوان «نعمت» و از ناخوشایند آن با عناوینی همچون «بلا»، «مصیبت»، «نقمت» و مانند آن، یاد می‌شود. انسان‌ها در موقعیت «خوشایند _ ناخوشایند» به َاشکال

[١]. استادیار دانشگاه قرآن و حدیث

[٢]. الإمامُ علیٌّ: «الدهرُ یَومانِ: فیَومٌ لَکَ و یَومٌ علَیکَ، فإذا کانَ لکَ فلا تَبطَرْ، و إذا کانَ عَلیکَ فلا تَحزَنْ، فَبِکِلَیهِما سَتُختَبَرُ» (تحف العقول، ص٢٠٧. ر. ک: بحار الانوار، ج٧٧، ص٢١٠، ح١ و ج٧٨، ص١٣، ح٧١؛ نهج البلاغه، حکمت ٣٩٦).