به پیامبر _ صلی الله علیه و آله _ را داشته و بعضی از مردم را نیز بدان وا داشته است؛ هر چند مطابق مفاد روایات، کسی درخواست وی را اجابت ننمود، لکن می‌توان این اخبار را به عنوان نمونه‌های آغازین وضع حدیث به شمار آورد... از این رو، به عقیده من آغاز مطالبه جعل حدیث، تنها در ثلث آخر قرن نخست هجری اتفاق افتاده است.[١]

عمر فلاته تأکید دارد که آغاز پیدایش احادیث موضوع در برهه‌ای اتفاق افتاده بود که اکثر صحابه پیامبر از دنیا رفته بودند و جز اندکی از صغار صحابه _ که گوشه عزلت گزیده و نقش چندانی در جامعه اسلامی نداشتند _ باقی نمانده بودند.[٢]

ب) نقد دیدگاه عمر فلاته

‌با مطالعه و بررسی مستندات عمر فلاته می‌توان دریافت که نظریه وی در باره پیدایش جعل حدیث در پایان قرن نخست هجری نادرست بوده و دیدگاه وی از زوایای مختلف قابل مناقشه است. از این رو، در این بخش به نقد آرای عمر فلاته پرداخته و به اثبات فرضیه خود مبنی بر وقوع جعل حدیث در زمان رسول خدا _ صلی الله علیه و آله _ می‌پردازیم.[٣] بعضی از شواهدی که در این باره می‌توان اقامه کرد عبارت‌اند از: ١.‌ وقوع جعل حدیث در نیمه نخست سده اول هجری، ٢.‌ وجود زمینه‌های جعل حدیث در زمان رسول خدا _ صلی الله علیه و آله _ ، ٣.‌ بازکاوی نقل‌های دیگر روایت ابن عباس، ٤.‌ روایات دالّ بر وقوع جعل حدیث در حیات پیامبر _ صلی الله علیه و آله _ .

١.‌ وقوع جعل حدیث در نیمه نخست قرن اول هجری

‌ گفته آمد که عمر فلاته هیچ یک از گزارش‌های مربوط به وقوع جعل حدیث در نیمه نخست قرن اول هجری را نپذیرفته، کتب تاریخی را از وجود حادثه‌ای مشخص تهی دانسته است؛ چرا که به زعم وی نمونه‌های معرفی شده در حقیقت به خودداری صحابه از قبول سخنان منسوب به پیامبر _ صلی الله علیه و آله _ اشاره دارد، نه وقوع خارجی جعل

[١].‌ «فهذه الأخبار کلها صرّحت بأن المختار الثقفی قد حاول أن یحمل بعض الناس علی الوضع و الکذب فی حدیث رسول الله _ صلی الله علیه و آله _ الا أن الروایات و ان أفادت بأنه لم یجبه أحد علی طلبه _ یمکن اعتبار‌ها بدایة للوضع فی الحدیث... فانی أرجح بأن الوضع فی الحدیث انما بدأت المحاولة فیه فی الثلث الأخیر من القرن الاول.» (الوضع فی الحدیث، ج١، ص٢١٤).

[٢].‌ همان.

[٣].‌ شایان ذکر است که در این پژوهش بین دو حوزه شیعه و اهل سنت تفاوت گذاشته شده و دیدگاه مؤلف بر اساس مبانی و باور‌های اهل سنت مورد نقد و ارزیابی قرار گرفته است.