علوم حدیث - علوم حدیث - الصفحة ٥٨ - تعدیلکنندههای واکنش در خوشایند _ ناخوشایند بر اساس احادیث
سازد.[١] همچنین امام علی _ علیه السلام _ میفرماید که زاهد در برابر مال حرام صبور است و به خاطر نعمتهای خدا شکور؛[٢] لذا به پیامد منفی دارایی مبتلا نمیشود. از منظری دیگر، یکی از سختیهای مؤمن در دنیا، انزوا و فقدان عزت اجتماعی در میان دنیاداران است. وجود زهد سبب میشود که مؤمن از خواری خود در دنیا بیتابی نمیکند و به دنیاپرستان و عزّت دنیا، اهمیّتی نمیدهد.[٣] همچنین، در طرف مقابل، تصریح شده کسی که رغبت به آخرت و معنویت داشته باشد، باکی ندارد که چگونه روزگار را میگذراند، در خوشی یا ناخوشی.[٤] زهد، نه تنها موجب کنترل واکنشهای منفی میگردد، بلکه پس از آن موجب واکنش مثبت نیز میگردد. به همین جهت، زاهد اگر در هر نوع گرفتاری باشد، سپاسگزار است و اگر در رفاه باشد، شکرگزار.[٥]
بنا بر این، زهد حالتی را برای فرد به وجود میآورد که او را از نوسانات و تغییرات زندگی دنیا آزاد کرده و در سطحی فراتر قرار میدهد و لذا این تغییرات مادی موجب تغییرات و نوسانات شدید روحی و روانی در وی نمیگردد و به همین جهت سلامت روان انسان به
[١]. امام علی _ علیه السلام _ در این باره میفرماید: «الزُّهدُ کُلُّهُ بَینَ کَلِمَتَینِ مِنَ القُرآن، قالَ اللهُ سُبحانَه: لِکَیْلاَ ݢݢݢݢݢتَأْسَوْاْ عَلَی مَا فَاتَکُمْ وَ لاَ تَفْرَحُواْ بِمَا ءَاتَاکُمْ، و مَن لَم یَأسَ عَلَی الماضی و لَم یَفرَح بِالآتی فَقَد أخَذَ الزُّهدَ بِطَرَفَیهِ»
(نهج البلاغه، حکمت ٤٣٩؛ مشکاةالانوار، ص٢٠٧، ح٥٦٣؛ روضة الواعظین، ص٤٧٥).
در کتاب الامالی صدوق به نقل از حفص بن غیاث آمده که چنین روایت میکند: قُلتُ لِلصّادِقِ جَعفَرِ بنِ مُحَمَّد _ علیه السلام _ : مَا الزُّهدُ فِی الدُّنیا؟ فَقالَ: قَد حَدَّ اللهُ ذلِکَ فی کِتابِهِ، فَقالَ: لِکَیْلاَ تَأْسَوْاْ عَلَی مَا فَاتَکُمْ وَ لاَ تَفْرَحُواْ بِمَا ءَاتَاکُم» (الامالی صدوق، ص٧١٤ ح٩٨٤؛ تفسیر القمی، ج٢، ص١٤٦؛ مشکاة الانوار، ص٢٠٨، ح٥٦٥).
امام علی _ علیه السلام _ : إنَّمَا النّاسُ ثَلاثَةٌ: زاهِدٌ وراغِبٌ وصابِرٌ. فَأَمَّا الزّاهِدُ فَلا یَفرَحُ بِشَیءٍ مِنَ الدُّنیا أتاهُ ولا یَحزَنُ عَلی شَیءٍ مِنها فاتَهُ، و أمَّا الصّابِرُ فَیَتَمَنّاها بِقَلبِهِ، فَإِن أدرَکَ مِنها شَیئاً صَرَفَ عَنها نَفسَهُ لِما یَعلَمُ مِن سوءِ عاقِبَتِها، و أمَّا الرّاغِبُ فَلا یُبالی مِن حِلٍّ أصابَها أم مِن حَرام (التوحید، ص٣٠٧؛ الامالی صدوق، ص٤٢٤، ح٥٦٠؛ الاختصاص، ص٢٣٧).
امام علی _ علیه السلام _ : «النّاسُ ثَلاثَةُ أصنافٍ: زاهِدٌ مُعتَزِمٌ، و صابِرٌ عَلی مُجاهَدَةِ هَواهُ، و راغِبٌ مُنقادٌ لِشَهَواتِهِ. فَالزّاهِدُ لا یُعَظِّمُ ما آتاهُ اللهُ فَرَحا بِهِ، و لا یُکِثرُ عَلی ما فاتَهُ أسَفاً» (دستور معالم الحکم، ص١٢٠).
[٢]. «الزّاهِدُ فِی الدُّنیا مَن لَم یَغلِبِ الحَرامُ صَبرَهُ، و لَم یَشغَلِ الحَلالُ شُکرَه» (دنیا و آخرت از نگاه قرآن و حدیث، ج٢، ص٤٦، ح٨١٥).
[٣]. رسول خدا _ صلی الله علیه و آله _ : «یا أبا ذَرٍّ! إنَّ المُؤمِنَ لَم یَجزَع مِن ذُلِّ الدُّنیا، و لَم یُبَل مِن أهلها و عِزِّها» (همان، ص٥٠، ح٢٨٨).
[٤]. رسول خدا _ صلی الله علیه و آله _میفرماید: «افضل الناس من عشق العبادة فعانقها و أحبها بقلبه و باشرها بجسده و تفرغ لها، فهو لا یبالی علی ما أصبح من الدنیا علی عسر ام علی یسر» (الکافی، ج٢، ص٨٣، ح٣).
[٥]. امام علی _ علیه السلام _ : «إن أمسی عَلی عُسرٍ حَمِدَ اللهَ، وإن أصبَحَ عَلی یُسرٍ شَکَرَ الله، فَهُوَ الزّاهِدُ» (همان، ص٥٤، ح٨٣٥).
«الزاهدون فی الدنیا... إن أصابهم یسر شکروا، و إن أصابهم عسر صبروا» (مستدرک الوسایل، ج١٢، ص٤٤).