اِسناد (نسبت) دادن یعنی تعیین این که منشأ امور، چه کسی است و چه کسی هدایت و برنامه‌ریزی کار‌ها را در دست دارد. از علل مشترک و مهم واکنش منفی در هر دو موقعیت خوشایند و ناخوشایند، غیر منتظره دانستن و تصادفی پنداشتن خوشایند و ناخوشایند زندگی است. سخن امام علی‌ _ علیه السلام _ در توصیف همین حالت یاد شده انسان است:

آدمی گاه، از رسیدن به چیزی شادمان می‌شود که حتماً به او می‌رسیده است، و از نرسیدن به چیزی ناراحت می‌شود که هرگز به آن دستنمی‌یافت.[٣]

اما واقعیّت، این است که همه چیز بر اساس تقدیر الهی رقم می‌خورد. تلخ و شیرین زندگی، تحت برنامه‌ای منّظم، هدفمند و حکیمانه قرار دارد. اگر انسان، زندگی را به جای این‌که یک‌پارچه شیرین بخواهد و یا یک‌پارچه تلخ ببیند، تحت برنامه‌ای هوشمند و حکمیانه بداند، واکنش متفاوتی به خوشایند و ناخوشایند زندگی ابراز می‌کند؛ دیگر نه از آن سرمستی‌ها خبری خواهد بود و نه از آن بی‌تابی‌های طاقت‌فرسا و مأیوس‌کننده. قرآن کریم در این باره تصریح می‌کند:

«مَا أَصَابَ مِن مُّصِیبَةٍ فی الْأَرْضِ وَ لَا فی أَنفُسِكُمْ إِلَّا فی كِتَابٍ مِّن قَبْلِ أَن نَّبرَْأَ‌ها إِنَّ ذَالِكَ عَلی اللهِ یَسِیرٌ * لِّكَیْلَا تَأْسَوْاْ عَلی‌ مَا فَاتَكُمْ وَ لَا تَفْرَحُواْ بِمَا ءَاتَئكُمْ وَ اللهُ لَا یحُِبُّ كلُ‌َّ مخُْتَالٍ فَخُورٍ».[٤]

حکمت و فایده دانستن این که حوادث دنیا مکتوب و مقدرند، این است که انسان در از دست دادن، اندوه نخورد و در به دست آوردن، شادی نکند. مرحوم علامه طباطبایی با تکیه بر آیه دوم، در این باره می‌گوید:

[١]. رسول الله_ صلی الله علیه و آله _ _ صلی الله علیه و آله _ : «الزُّهدُ فِی الدُّنیا یریحُ القَلبَ وَ البَدَنَ» (دنیا و آخرت از نگاه قرآن و حدیث، ج٢، ص١٠٨، ح٩٥٤ و ح٩٥٥– ٩٥٩).

[٢]. رسول الله _ صلی الله علیه و آله _ _ صلی الله علیه و آله _ : «مَن زَهِدَ فِی الدُّنیا ‌هانَت عَلَیهِ المُصیباتُ» (همان، ج٢، ص١١٤، ح٩٧٦و ح٩٧٧ و ٩٧٨).

[٣]. نهج البلاغه، نامه ٢٢٩٥؛ تحف العقول، ص‌٢٠٠؛ ر. ک: الکافی، ج‌٨، ص‌٢٤٠، ح‌٣٢٧.

[٤]. سوره حدید، آیه ٢٢ و ٢٣.