پس از حکومت یافتن خلفای غاصب، دستگاه خلافت در طی سالیان متمادی فشارها و ستم‌های بسیاری بر شیعیان روا داشت. از این رو، آنان بیشتر از سایر مسلمانان امید و انتظار داشتند «مهدی» قیام کند، بساط عدل بگستراند و آنان را از رنج و ستم آزاد کند.[١]

بر اساس گزارش‌های پر شمار تاریخی و روایی «مهدی» دوازدهمین امام شیعیان و فرزند امام عسکری است[٢] که در نیمه قرن سوم تولد یافت[٣] و پس از غیبتی طولانی ظهور خواهد کرد.[٤] اما موج شدید مهدی‌خواهی در نیمه قرن دوم موجب تطبیق مغرضانه «مهدی» بر برخی از امامان شیعه یا افراد دیگری از خاندان پیامبر شد.

طرح دعاوی مهدویت باعث شد که بسیاری از شیعیان، به ویژه خاندان اهل بیت، برای رهایی از ظلم و ستم دستگاه خلافت بنی امیه و بنی عباس، در زیر پرچم‌های گوناگون متمهدیان قرار گیرند و از پذیرش امامت اهل بیت _ علیهم السلام _ سرباز زنند. در چنین اوضاعی ائمّه _ علیهم السلام _ تلاش کردند تا با روشنگری شیعیان را از این اشتباه هولناک برهانند. احادیث تحذیر از استعجال در امر فرج،[٥] ترغیب به صبر بر انتظار فرج،[٦] نهی از قیام[٧] و نشانه‌های ظهور[٨] از این رو صادر شده است.

بررسی داستان متمهدیان در زمان حضور امام _ علیه السلام _ خارج از دامنه این نگارش است، اما برای دریافت پاسخ چرایی مخالفت برخی از کسانی که مخالفت آنان گزارش شده، نگاهی گذرا به دو فرقه از آنان می‌اندازیم:

یک. طرح مهدویت محمد بن عبد الله‌ بن حسن

محمد بن عبد الله‌، معروف به نفس زکیه در سال صد هجری به دنیا آمد.[٩] وی از

[١]. ر.ک: خاستگاه تشیع، ص٢٤٠ و ٢٤١.

[٢]. ر.ک: کمال الدین، ص٢٤٠، ح٦٤ و ص٢٦١، ح٧ با سند معتبر و ص٣٣٣، ح١ با سند معتبر؛ معانی الأخبار، ص٩٠، ح٤ با سند صحیح؛ الغیبة للطوسی، ص١٤٢، ح١٠٧.

[٣]. ر.ک: الکافی، ج١، ص٥١٤؛ الغیبة للطوسی، ص٢٣٤، ح٢٠٤؛ کمال الدین، ص٤٣٠، ح٤؛ الإرشاد، ج٢، ص٣٣٩.

[٤]. ر.ک: الکافی، ج١، ص٣٤٢، ح٢٩ با سند معتبر؛ کمال الدین، ص٤٠٩، ح٩ با سند معتبر و ص٣٤٢، ح٢٤ با سند معتبر و ص٢٨٧، ح٤ با اسانید موثّق و ص٢٨٦، ح١ با سند معتبر و ص٣٠٤، ح١٦ با سند معتبر؛ الغیبة للطوسی، ص٣٣٣، ح٢٧٩.

[٥]. ر.ک: الکافی، ج١، ص٣٦٨، ح٢ و ص٣٦٩، ح٧؛ الغیبة للطوسی، ص٤٢٦، ح٤١٣ و ص٤٥٨، ح٤٦٩.

[٦]. ر.ک: کمال الدین، ص٦٤٥، ح٥؛ قرب الإسناد، ص٣٨٠، ح١٣٤٣.

[٧]. ر.ک: الکافی، ج٨، ص٢٩٥، ح٤٥٢.

[٨]. ر.ک: همان، ج٨، ص٢٦٤، ح٣٨٣ و ص٢٧٤، ح٤١٢؛ الأمالی للطوسی، ص٤١٢، ح٩٢٦.

[٩]. ر.ک: مقاتل الطالبیین، ص١٦٠.