علوم حدیث - علوم حدیث - الصفحة ٣٣ - نظام امام شناسی شیخ مفید و باز خورد آن در حدیث پژوهی او
او از آیات قرآن چون آیۀ صادقین،[١] آیۀ ولایت،[٢] روایات مورد اتّفاق شیعه و مخالفان،
مانند حدیث «من کنت مولاه فهذا علیّ مولاه»،[٣] حدیث منزلت،[٤] حدیث طائر
مشوی،[٥] حدیث رایت[٦] و روایات مختصّ شیعه[٧] برای اثبات نصّ بر ائمۀ شیعه
بهره میبرد.
شیخ مفید ظهور معجزات از ائمه را ممکن میداند، ولی بر آن است که این امر وجوب عقلی و امتناع قیاسی ندارد. افزون بر این، او به دلیل وجود اخبار آشکار و فراوانی بر صدور معجزاتی از ائمه، به وقوع آن نیز باورمند است.[٨] آیات قرآنی چون نزول مائدۀ آسمانی بر مریم را نیز دلیلی بر امکان صدور معجزه از افرادی غیر از انبیا میداند.
بازخورد نظام امام شناسی مفید بر مطالعات حدیثی او
بازخوردهای نظام امام شناسی مفید را میتوان در دو عرصۀ ارزیابی حدیث یا نقد الحدیث و تبیین حدیث یا فقه الحدیث و بررسید:
ارزیابی حدیث
دیدگاه مفید در بارۀ سرچشمههای علم امام از مباحثی است که در مطالعات حدیثی او اثر گذار بوده است چنان که دیدیم مفید معتقد است که توارث، رؤیا و الهام سرچشمههای علم اماماند. ظاهراً بر همین مبناست که او منبعیّت «توسّم» و «تفرّس» را برای علم امام نمیپذیرد و در برابر مستندات آن موضعگیری میکند. یکی از مهمترین دلایل وجود این قدرت در امام، حدیث نبوی «اتَّقُوا فِرَاسَةَ الْمُؤْمِنِ، فَإِنَّهُ یَنْظُرُ بِنُورِ اللَّه» است. شاهد بر این مطلب، برداشت سرآمد و بزرگ مکتب قم، یعنی شیخ صدوق از این حدیث است. صدوق معتقد است که بر اساس این حدیث، هر مؤمن به اندازۀ ایمان، بصیرت و علم خویش، با نور خداوندی نظر میکند، و خداوند فراستی که مؤمنان دارند، یکجا در ائمه گرد آورده
[١]. «یا أَیُّهَا الَّذینَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَ کُونُوا مَعَ الصَّادِقینَ» (سورۀ توبه، آیۀ١١٩). المسائل العکبریة، ص٤٧-٤٩
[٢]. «إِنَّما وَلِیُّکُمُ اللَّهُ وَ رَسُولُهُ وَ الَّذینَ آمَنُوا الَّذینَ یُقیمُونَ الصَّلاةَ وَ یُؤْتُونَ الزَّکاةَ وَ هُمْ راکِعُون» (سوره مائده، آیۀ٥٥). الجمل، ص٧٥-٧٦؛ المسائل العکبریة، ص٤٩-٥٠.
[٣]. االافصاح فی امامة أمیر المؤمنین، ص٣٢-٣٣؛ أقسام المولی، ص٢٩-٣٩؛ رسالة فی معنی المولی، ص١٧-٢١.
[٤]. الافصاح فی امامة أمیر المؤمنین، ص٣٣؛ الجمل، ص٧٦-٧٧.
[٥]. همان، ص٣٣-٣٤
[٦]. همان، ص٣٤
[٧]. المسائل الجارودیة، ص٤٦-٤٧.
[٨]. اوائل المقالات، ص٦٨-٦٩.