است _ عبارت‌اند از: صحیفه یا کتاب الجامعه[١] و دانش انتقال یافته با یادکرد الف باب. همان گونه که روایات[٢] دلالت داشت، یکی از پایه‌های معرفتی دانش الف باب، آگاهی یافتن امام به احکام و حلال و حرام الهی با دانش انتقال یافته از پیامبر به امام علی٧ است.[٣]

روایات الف باب و برداشت‌های عالمان اسلامی

در میان دانشمندان اهل سنت تعدد و رد و ابرام اقوال در باره علم ویژه علی٧ به گونه‌ای است که نمی‌توان به جمع‌بندی و قرار مشخصی دست یافت.

شواهدی بر اعتراف به این علم ویژه در میان اهل سنت دیده می‌شود:

الف) تکرار «یعرف به الفتن»، «سلونی عن الفتن» و «سلونی عن طرق السماء»، به علاوه اقرار به علم غیر قابل مقایسه ایشان به قرآن از مفاهیم پذیرفته شده میان اهل سنت به شمار می‌رود.

ب) روایت نبوی «أنا مدینة العلم و علی بابها»[٤] که بیانگر حلقه وصل علوم نبوی و علوی است در منابع حدیثی اهل سنت نقل شده است. گرچه حاکم نیشابوری، هیثمی، طبرانی و... این حدیث را نقل و گاه آن را «صحیح الإسناد» خوانده‌اند،[٥] برخی رجالی‌ها صحیح دانسته‌اند، اما تضعیف برخی رجال آن صرفاً به جهت نقل این روایت نشان از کینه‌توزی با این فضیلت امیرالمؤمنین٧ دارد.[٦] ابوالصلت هروی راوی این روایت، به جهت نقل این روایت _ علی رغم توثیق و تصدیق یحیی بن معین ابی داود، ابن ماجة ابن حبان، حاکم، ابن حجر و مزی و دیگران _ از جانب احمد بن حنبل، عقیلی، دارقطنی و ذهبی مورد اهانت و تضعیف قرار گرفته است. این در حالی است که علی٧ از جانب پیامبر٦ «اقضاهم»

[١]. نگارنده در مقاله "کتاب الجامعه و نقش آن در تبیین آموزه‌های شیعه" به صورت مستقل به این کانون دانش پرداخته است.(ر.ک مجله پژوهش‌های قرآن و حدیث(دانشگاه تهران)صفحه ٨٩-١١٦، سال چهل و پنجم، ش ٢، پاییز و زمستان ٩١)؛ در روایات تصریح به تفاوت این دو کانون علم شده است.(ر.ک کتاب سلیم بن قیس ج٢ص ٦٥٨؛ الاحتجاج ج١ص١٥٣)

[٢]. ر.ک امالی طوسی، ص٦٢٦؛ الخصال، ج٢، ص٦٤٧ ح٣٠؛ بصائر الدرجات، ص٣٠٥.

[٣]. ر.ک نورالافهام ج١ص٣٧٨؛ اللوامع الالهیه ص٥١٠و٥١١؛ کشف الحقایق ص١١٠.

[٤]. المعجم الکبیر ١١، ص٥٥، الاستیعاب ٣، ص١١٠٣، شرح ابن ابی الحدید ٧، ص٢١٩، الجامع الصغیر ١، ص٤١٥، فیض القدیر ١، ص٤٩ج٣ص٦٠، تفسیر قرطبی ٩، ص٣٣٦، تاریخ بغداد ٣، ص١٨١؛ ٥، ص١١٠، تاریخ مدینه دمشق ٤٢، ص٣٧٨، اسد الغابه ٤، ص٢٢، تهذیب الکمال ١٨، ص٧٧؛٢٠، ص٤٨٥، تذکره الحفاظ ٤، ص١٢٣١، سیر اعلام النبلا ١١، ص٤٤٧و...

[٥]. المستدرک علی الصحیحین٣، ص١٢٧؛ مجمع الزوائد ٩، ص١١٤؛ المعجم الکبیر ١١، ص٥٥؛ الاستیعاب ٣، ص١١٠٢؛ عمدة القاری ١٦، ص٢١٥؛ الریاض النضرة٣، ص١٥٩.

[٦]. شدیدترین مواضع راجع به این حدیث را ابن تیمیه اخذ کرده است. وی این حدیث را سست‌ترین احادیثی می‌خواند که بر «اعلم الناس» بودن علی٧ پس از پیامبر دلالت می‌کند. وی کذب حدیث را برآمده از متن آن می‌داند. ر.ک: منهاج السنة النبویه، ج٧، فصل قال الرافضی انه کان اعلم الناس بعد رسول الله٦ ص٣٧٨.