آل محمد٦ بر رسولان و انبیای پیشین جز محمد٦، ولی باز هم در برتری ایشان بر رسولان و انبیای پیشین تردید دارد.[١] این نشان می‌دهد که به مضمون روایات پیش گفته، یقین ندارد. این در حالی است که برای نمونه صدوق، بر پایه اخبار و احادیث با قاطعیت بدین برتری حکم می‌دهد و در آن تردیدی به خود راه نمی‌دهد.[٢]

تبیین حدیث

شیخ مفید از رهگذر نگاه کلامی خویش به مقوله امامت روایات مربتط با این موضوع رانگریسته و به فراخور بنیان‌های عقیدتی خویش، معنایی از آن پیش دید نهاده است. در این میان شاید بتوان گفت که اثر دیدگاه او در باره «گستره علم امام» از دیگر مبانی بیشتر رخ می‌نماید. جلوه‌های اثرگذاری مبانی کلامی او در این مقوله را می‌توان در دو دسته از روایات مشاهده کرد. دستۀ نخست روایاتی هستند که به صورت عامّ از علم امام سخن گفته‌اند؛ برای نمونه بر پایۀ برخی روایات رسول خدا، هزار باب علم را به علی٧ آموخته است. در روایاتی آمده است که پیامبر، هزار باب علم را به علی٧ آموخت که از هر باب آن هزار باب دیگر سر می‌زند. به تصریح مفید، برخی حدیث را این گونه معنا کرده‌اند که پیامبر نشانه‌هایی را بر علی٧ آشکار ساخته است که با آشکارگی هر یک حوادثی رخ می‌دهد.
هر رخداد و حادثه‌ای بر حادثه‌ای دیگر رهنمون می‌شود تا این که هزار حادثه روی می‌دهد.
از این رو، علی با علم به هر یک از هزار نشانه، هزار نشانۀ دیگر را در می‌یابد. آنچه این تأویل
را درست می‌نماید، آن است که او از حوادثی پیش از رخدادشان، خبر داده و در پی آن
گفته است: «علمنی رسول الله ألف باب، فتح لی کل باب ألف باب»، ولی مفید خود
آن را گستره معنایی حدیث را به احکام شرعی ویژه می‌داند.[٣] در واقع، تحلیل او از محدودۀ علم امام به مثابۀ قرینه‌ای لبّی، به تقیید و انحصار گسترۀ معنایی آنها به علم شریعت انجامیده است.

بازخورد دیگر بنیان‌های اعتقادی مذکور در شیوۀ تحلیل روایات دالّ بر علم امام به آینده، درون افراد، زبان‌های مختلف و مهارت‌های گوناگون دیده می‌شود. چنان که گفته شد، مفید حیطۀ حکم‌فرمایی امام را تنها عالم تشریع می‌پندارد. به اعتقاد او علم امام به رخدادهای آینده، باطن انسان‌ها و... برای منصب امامت و حیطۀ حکمفرمایی او لازم و

[١]. اوائل المقالات، ص٧١.

[٢]. الاعتقادات، ص٩٣.

[٣]. الفصول المختارة من العیون و المحاسن، ص١٠٧.