به بنده مؤمن داده شده است.[١] حسن خلق مایه میمنت و برکت،[٢] رشد،[٣] و سعادت انسان[٤] است که در روایات از آن به عنوان نیمی از دین[٥] و ایمان،[٦] خیر دنیا و آخرت،[٧] و مایه تقرّب به خداوند متعال[٨] یاد شده است. این صفت چنان جایگاهی در زندگی دارد که اگر انسان اثرات آن را بداند، بدان احساس نیاز خواهد کرد.[٩] پیامبر اکرم٦ هماره تأکید داشته‌اند
که بهترین شما، خوش اخلاق‌ترین شماست.[١٠] حتی یکی از شاخص‌های کمال ایمان، همین صفت شمرده شده[١١] که در میزان قیامت، هیچ چیز سنگین تر از آن نیست.[١٢]
در طرف مقابل، از سوء خلق به عنوان یک امر شوم یاد شده[١٣] و افراد بداخلاق بدترین مردم دانسته شده‌اند.[١٤]

تعداد روایات مربوط به این اصطلاح چنان فراوان‌اند که جای هیچ تردیدی باقی نمی‌گذارد که این صفت یکی از مفاهیم اساسی اسلامی است. آنچه اینجا مهم است، تحلیل این صفت است. مسأله این است که معنای این صفت چیست و به طور مشخص

[١]. رسول الله٦: خَیرُمااُعْطِیَ الرّجُلُ المؤمنُ خُلقٌ حَسَنٌ، و شَرُّ ما اُعْطِیَ الرّجُل قلبُ سوءٍ فی صُورةٍ حَسَنةٍ (المصنف، ج٢، ص٩٠، ح١٨؛ ر. ک: الخصال، ص٣٠، ح١٠٧).

[٢]. رسول الله٦: الیمن حسن الخلق (مسند الشهاب، ج١، ص٦٦، ح٥٤).

[٣]. رسول الله٦: حسن الخلق نماء (المسند ابن حنبل، ج٥، ص٤٤١، ح٤١٦٢).

[٤]. رسول الله٦: من سعادة المرء حسن الخلق (مسند الشهاب، ج١، ص١٩٩، ح٣٠٠؛ ر. ک: مشکاة الانوار، ص٣٩٣، ح١٢٩٣).

[٥]. قال النبی٦: حسن الخلق نصف الدین.

[٦]. رسول الله٦: حسن الخلق نصف الایمان (الخصال، ص٣٠؛ تاریخ بغداد، ج١٢، ص١١). امام صادق٧: من الایمان حسن الخلق و اطعام الطعام (الکافی، ج٤، ص٥٠، ح٢).

[٧]. قالت أم سلمة لرسول الله٦: بأبی أنت و أمی، المرأة یکون لها زوجان فیموتان فیدخلان الجنة لأیهما تکون؟ قال: یا أم سلمة! تخیر أحسنهما خلقاً و خیرهما لأهله، یا أم سلمة! إن حسن الخلق ذهب بخیر الدنیا و الآخرة (ثواب الأعمال، ص٢١٥؛ الخصال، ص٤٢؛ روضة الواعظین، ص٣٧٦، بحار الأنوار، ج٨، ص١١٩، ح٧).

[٨]. امام سجاد٧: ان اقربکم من الله اوسعکم خلقاً (الکافی، ج٨، ص٦٩).

[٩]. رسول الله٦: لو یعلم الخلق ما له فی حسن الخلق لعلم انه یحتاج الی أن یکون له حسن الخلق (صحیفة الامام الرضا٧، ص١٥٠، ح٨٥).

[١٠]. عبدالله بن عمرو: لم یکن رسول الله٦ فاحشاً و لا متفحشاً، و انه کان یقول: إنَّ خِیارَکُم أحاسِنُکُم أخلاقاً (صحیح البخاری، ج٥، ص٢٢٤٥، ح٥٦٨٨؛مکارم الأخلاق، ج١، ص٦٢، ح٥٥).

[١١]. عن محمد بن مسلم، عن أبی جعفر٧ قال: إن أکمل المؤمنین إیماناً أحسنهم خلقاً (الکافی، ج٢، ص٩٩، ح١).

[١٢]. عن علی بن الحسین٨ قال: قال رسول الله٦:ما یوضع فی میزان امرئ یوم القیامة أفضل من حسن الخلق (همانجا، ح٢).

[١٣]. رسول الله٦: یا علی! سوء الخلق شؤم (کتاب من لایحضره الفقیه، ج٤، ص٢٦٣، ح٨٢١، السنن ابی داوود، ج٤ ص٣٤١، ح٥١٦٢).

[١٤]. رسول الله٦: سوء الخلق شؤم وشرارکم أسوءکم خلقاً. (تاریخ بغداد، ج٤، ص٢٧٦، ح١٢١٤).