عطفِ «و مما کان» به «من الحلال» می‌رساند که دانش حلال و حرام، ما کان و ما یکون از علوم تعلیمی پیامبر به امیرالمومنین است که در ذیل عنوان الف باب قرار می‌گیرند. تعبیر «حتی علمت المنایا و الوصایا و فصل الخطاب» نیز از ثمرات هزار درِ علمی است که پس از گشوده شدن محقق شده است. خلاصه این که از این روایت استفاده می شود، هزار باب علم علاوه بر دانش حلال و حرام که از اهمیت بی‌شماری برخوردار است، شامل علومی گسترده می‌شود، علمی الهی و ویژه که نمایش‌گر وصایت رسول خداست.[١]

مؤید این کلام، مصادیق و شواهدی از آگاهی‌های نقل شده از حضرت امیر و سایر ائمه: است که علاوه بر مباحث حلال و حرام شامل سایر آگاهی‌ها و علوم است که به نمونه‌هایی از آن اشاره می‌شود:

١. از امام باقر٧ نقل شده وقتی مردی نزد امیرالمومنین٧ حدیث نبوی «انا اقاتل علی التنزیل و علیٌّ یقاتل علی التاویل؛ کارزار من بر سر تنزیل و علی بر تأویل قرآن است» را که از عمار یاسر شنیده بود، نقل کرد، حضرت امیر٧ فرمودند:

صدق عمار و رب الكعبة! ان هذه عنده لفی الف كلمة تتبع كل كلمة الف كلمة؛[٢]

به خدای کعبه قسم! عمار راست گفت. همانا آن (تأویل قرآن) در هزار کلمه نزد من است که از پی هر کلمه‌ای هزار کلمه می‌آید.

در منابع اهل سنت نیز بارها تحدی آن حضرت در فهم قرآن که می‌فرمود: «سلونی عن کتاب الله» و علم ایشان به جایگاه و شأن نزول یکایک آیات قرآن دیده می‌شود.[٣]

[١]. چرایی و چگونگی دلالت علم افزون‌تر بر مرجعیت دینی و علمی و نیز دلالت بر وصایت و جانشینی به نگاشته‌ای مستقل نیازمند است، اما به اجمال، این مطلب مبتنی بر این استدلال است که از طرف صغرا افضلیت یک شخص ابتدا از جمله در موضوع علم اثبات شود. این مسأله در کنار این کبرا _ که تقدیم مفضول بر افضل جایز نیست _ این نتیجه را به دست می‌دهد که تنها چنین شخصی می‌تواند وصی و مرجع دینی پس از پیامبر باشد (ر.ک: نهج البلاغه(صبحی صالح)، ص٤٨؛ الشافی فی الامامه، ج٣، ص٨٢ و٨٣؛ کشف المراد، ص١٨٧؛ احقاق الحق، ج٧، ص٥٧٧-٦٣٧؛ الارشاد، ج١، ص٣٣؛ الباب الحادی عشر، ص١٩٠؛ البراهین القاطعه، ج٣، ص٢٧٩و٢٨٠؛ بناء المقاله، ص١٧٠؛ تحفه الابرار، ص١٢٧و١٢٨؛ اللوامع الاهیه، ص٣٩١؛ گوهر مراد، ص٥٥٠ و٥٥١؛ شرح المقاصد، ج٥، ص٢٩٧). فخر رازی در اثبات صغرای مسأله می‌نگارد: فقد دللنا علی أن علم علی_ کرم الله وجهه_ کان أکثر من علم سائر الصحابة. و مما یقوی ذلک: ما روی أن علیا رضی الله عنه قال: «علمنی رسول الله٦ ألف باب من العلم، فانفتح لی من کل باب ألف باب»(الأربعین فی أصول الدین، ج‌٢، ص٣١٣).

[٢]. الخصال، ج ٢، ص٦٥١، ح٤٨؛ بصائر الدرجات، ص٣٠٩، ح٥.

[٣]. ر.ک: أنساب الأشراف، ج٢، قوله٧ ما نزلت علی رسول الله آیة إلا و قد علمت فیما نزلت و أین نزلت، ص٩٩؛ تحفة الأحوذی، ج٧، ص٢٧؛ کنز العمال، ج٢، ص٥٦٥، ح٤٧٤٠.