توضیح آن که: وجود خداوند متعال وجودی بسیط و یکتایی بی‌همتاست، ولی
عقل به لحاظ نقص خود، هنگام توجّه به ساحت مقدّس او، از دیدگاه‌های مختلف
به او توجّه می‌کند تا به وسیله تحلیل عقلی، به شناخت نسبی حضرت حقّ نایل گردد.
بر اساس یک تحلیل عقلی کلی وقتی به وجود و اطوار و آثار وجودی حضرت حقّ نظر می‌کنیم، به این نتیجه می‌رسیم که خداوند متعال، دارای «ذات»، «صفات» «اسما» و «افعال» است:

الف) ذات، که عبارت است از اصل وجود حضرت حقّ، که منشأ همه کمالات (اعم از صفات، اسما و افعال) است.

ب) صفات، که عبارت‌اند از کمال‌های وجودی حضرت حقّ که از تشعشعات نور وجود هستند و افعال الهی از آنها سرچشمه می‌گیرد؛ مانند: علم، قدرت، حیات و...

ج) اسماء که عبارت‌اند از «ذات با لحاظ کمال و صفت وجودی خاصّ» و در واقع، تصویر بُعدی از ابعاد وجودی حضرت حق. تفاوت آنها با صفات در این نکته است که در صفات، تنها صفات و کمالات حضرت حق منظور است، ولی در اسماء، صفات و کمالات حضرت حق با ملاحظه ذات؛ برای نمونه، عالم و قادر اسم و علم و قدرت، صفت هستند؛ زیرا در عالم و قادر، ذات (که ضمیر «هو» است) مقصود است، ولی در علم و قدرت، هیچ نظری به ذات نیست.

د) افعال، که عبارت از آثار وجود حضرت حقّ است و طی یک نظر تحلیلی، با سیر نزولی از ذات، اسما و صفات سرچشمه می‌گیرد و با سیر صعودی، به صفات، اسما و ذات الهی
باز می‌گردد.

بر اساس این تحلیل، می‌توانیم جایگاه اسمای الهی را به طور دقیق در شؤون وجودی حضرت حقّ جست و جو کنیم و تعریف جامع و مانع از اسم و مفهوم اصطلاحی آن ارائه دهیم و بگوییم: «اسم عبارت است از ذات حضرت حقّ با لحاظ صفت و کمال وجودی خاصّ». لیکن نکته‌ای که ممکن است هنگام توجه به مفهوم اسم عینی مورد غفلت قرار گیرد، آن است که صرف این مفهوم «ذات با ملاحظه صفتی از صفات» اسم عینی نیست، بلکه واقعیّت خارجی آن اسم عینی است.

دیدگاه‌ها در تعیین اسم اعظم

دیدگاه‌ها در تعیین اسم اعظم به چند دسته تقسیم می‌گردد که عبارت‌اند از: