حرفه‌ها آگاه نبوده، به هنگام رفتن به مدینه راه بلدی اجیر نموده، از اخبار می‌پرسیده و اگر راستگویی برایش خبر نمی‌برد، اخبار بر او پوشیده می‌ماند.[١] با این تفاصیل، آگاهی نداشتن ائمه از تمامی علوم و عدم اشتراط چنین علوم گسترده‌ای در امامت ایشان، چندان شگفت نیست. در زیر، پاره‌ای از این علوم به صورت جداگانه بررسی می‌گردد.

الف) علم به درون افراد

مفید معتقد است که ائمۀ اهل بیت گاه از درون برخی از بندگان آگاه بوده‌اند. امّا چنین علمی نه در آنان ویژگی واجبی است و نه در امامت آنان شرط است. خداوند از روی لطف و برای فرمانبری دیگران و تمسّک ایشان به امامت ائمه، آنان را بدین علم کرامت بخشیده و از آن آگاهانیده است. این علم به لحاظ عقلی واجب نیست، ولی از جهت سمع بر آنان واجب شده است.[٢]چنین علمی را خداوند از زبان رسول خود و از رهگذرِ نصوصی که از پدران ائمه رسیده یا رؤیایی صادقه و تخلّف ناپذیر یا راهی دگر، به آنها می‌رساند.[٣]

ولی شیعه در بارۀ این علم همداستان نیستند. مفید برای نشان دادن عدم اتّفاق رأی امامیه، علم پیامبر به باطن منافقان را مثال می‌زند. بر پایۀ سخن او، اصحاب در این باره سه دیدگاه دارند: برخی بر آن‌اند که پیامبر به باطن آنان علم نداشت؛ چه خداوند آن را از او مخفی داشته بود؛ چنان که باطن دیگر مردمان را پنهان داشته است و می‌گوید:

وَ مِنْ أَهْلِ الْمَدینَةِ مَرَدُوا عَلی النِّفاقِ لا تَعْلَمُهُمْ نَحْنُ نَعْلَمُهُمْ.[٤]

گروهی دیگر می‌گویند امر در این باب مشتبه است، ممکن است که خداوند پیامبر را از باطنشان آگاهانیده باشد و آنان را چنان که باید شناخته باشد و ممکن است که باطن آن دو را از پیامبر مخفی داشته باشد. بر هیچ یک از این دو احتمال دلیلی وجود ندارد و برخی هم معتقدند که خداوند باطن آن دو را بر پیامبر نمایانده است.[٥]

ب) علم به رخدادهای آینده

به باور مفید، شیعه اجماعی ندارد که امام به آنچه در آینده رخ می‌دهد، آگاه است. خود او هم به صورت مطلق به علم امام به «ما یکونِ» باور ندارد.[٦] البته تصریح می‌کند که در

[١]. همان، ص٣٤.

[٢]. اوائل المقالات، ص٦٧.

[٣]. الفصول المختارة من العیون و المحاسن، ص١١٤.

.[٥٥] سورۀ توبه، آیۀ١٠١.

[٤]. المسائل العکبریه، ص٥٩.

[٥]. همان، ص٦٩-٧٠.