در خواندن شتابزدگی به خرج دهی»چنین مطلبی را می‌گویم. آنچه پیامبر آشکار فرموده، برای همه مردم است، اما آنچه که زبانش را به آن تحریک ننمود، خداوند امر فرمود که آن را تنها به ما اختصاص دهد. از همین رو بود که در میان تمامی صحابی علی با او نجوا می نمود و خداوند آیه «وَ تَعِیَهَا أُذُنٌ وَاعِیَةٌ؛[١] و گوش‌های شنوا آن را نگه دارد»، را نازل کرد. و پیامبر٦ از میان همه اصحابش به علی فرمود: یا علی، از خدا خواسته‌ام این گوش را، اذن و گوش تو قرار دهد. سپس امام باقر٧ منشأ و ریشه‌های آگاهی امام علی٧ را مطابق آیات تبیین نموده و می‌فرماید: از همین رو بود که علی در کوفه فرمود: «علمنی رسول الله الف باب من العلم ینفتح من کل باب الف باب». این همان مکنون علم الهی بود که پیامبر به آن مختص شده بود و پیامبر آن را مخصوص علی قرار داد و همین علم به ما رسیده است و ما آن را به ارث برده‌ایم نه قوم ما....[٢]

محتوای الف باب و موضوعات کلی آن

در برخی از روایات تفصیل بیشتری نسبت به الف باب بیان شده و به کلیاتی از محتویات متعدد این دانش پرداخته‌اند و نام برخی آثار کلی این تعلیم و تحدیث را بیان شده است. بازخوانی این محتوا هم به شناخت اصل این میراث و هم به جایگاه آن در میان سایر میراث علمی و الهی ائمه می‌انجامد.

روایت اصبغ بن نباته از امیرالمؤمنین٧ دلالت می‌کند ابواب تعلیمی به ایشان توسط پیامبر اکرم٦، شامل حلال و حرام‌های الهی و ‌آگاهی‌هایی نسبت به گذشته و آینده است؛ هر چند باید اذعان نمود _ همچنان که گذشت _ بر طبق روایات، تعلیمات پیامبر٦ به امام علی٧، منحصر به این امور نبوده است. اصبغ می‌گوید: از حضرت امیر٧ شنیدم:

انّ رسول الله٦ علمنی الف باب من الحلال و الحرام، و مما كان و مما یكون الی یوم القیامة كل باب منها یفتح الف باب فذلك الف الف باب حتی علمت علم المنایا و البلایا و فصل الخطاب؛[٣]

رسول خدا٦ به من هزار باب از حلال و حرام و دانش گذشته و آینده تا روز قیامت را آموخت. از هر یک از باب‌ها هزار در دیگر باز می‌شود. پس آن هزار هزار باب است، تا آن که علم منایا و بلایا(مرگ و مصیبت ها) و فصل الخطاب(علم

[١]. سوره الحاقه، آیه١٢.

[٢]. دلائل الامامة، ص١٠٥و١٠٤.

[٣]. الخصال، ج٢، ص٦٤٧، ح٣٠؛ بصائر الدرجات، ص٣٠٥ با کمی تفاوت.