از بررسی مجموعه نظریات شیخ مفید چنین بر می‌آید که می‌توان صفات امام را ذیل «کمال» او جای داد. او بایدکمالِ بایسته در حیطۀ وظایف و تکالیف خویش را داشته باشد و در این زمینه از هر نقصی مبرا باشد. سِرّ بی نیازی امام از مردم هم در همین نهفته است.[٢]البته باید توجّه داشت که ائمه در تمامی احوالی که در آن حجّت الهی بر خلق بوده‌اند، موصوف به کمال‌اند. در خبر آمده است که رسول خدا و ائمه از هنگامی که عقل در آنان به کمال رسیده تا هنگامی که از دنیا رفته‌اند، حجّت‌های الهی بوده‌اند و قبل از تکلیف هم دچار نقص و جهل نبوده‌اند؛ چه آنان به عیسی و یحیی می‌مانند، که با وجود کمیِ سنّ و نرسیدن به تکلیف، صاحب کمال شده‌اند. این امری است که عقل آن را روا می‌داند و راهی برای تکذیب این اخبار نیست، امّا موجّه‌تر آن است که به کمال آنها در علم و عصمت و... به هنگام نبوّت و امامت باورمند بود و در بارۀ پیش از آن توقف کرد.[٣]

کمال پیش گفته را درسه حوزه می‌توان بررسید، «علم»، «عصمت» و «برتری بر مردم». امامیه بر آن‌اند که امام دین فقط کسی است که از مخالفت با خداوند معصوم باشد، به تمامی علوم دینی عالم باشد، دارای فضل کامل باشد و از تمامی مردمان در اعمالی که از رهگذر آن شایستگی بهشت یافت می‌شود، برتر باشد.[٤]

علم

١. منابع علم امام

مفید از منابع علم امام به صورت جداگانه سخن نگفته است، بلکه به تناسب بحث‌های کلامی و پرسش‌ها، در بارۀ برخی از آنها اظهار نظر کرده است. جمع‌بندی

[١]. اوائل المقالات، ص٧١. این ظاهراً به جهت مقام نبوّت و رسالت ایشان است؛ چه مفید در مقایسۀ انبیا و رسولان بشری و ملائکه، به صورت مطلق به برتری پیامبران و رسولان بشری حکم می‌کند و معتقد است امامیه بر این باور همداستان‌اند (ر.ک: همان، ص٤٩-٥٠).

[٢]. الفصول المختارة من العیون و المحاسن، ص٢٦.

[٣]. تصحیح اعتقادات الإمامیة، ص١٢٩-١٣٠. این تعلیقی است بر این باور صدوق که ائمه را در همۀ احوال خود موصوف به کمال می‌داند.

[٤]. اوائل المقالات، ص٣٩-٤٠. مفید در تعریف امامیه می‌نویسد: «امامیه گروهی از شیعه هستند که به وجوب امامت و وجود آن به هر زمانه باور دارند و برای هر امام نصِّ آشکار، عصمت و کمال را ضروری می‌دانند و امامت را در فرزندان حسین بن علی منحصر می‌شمارند» (همان، ص٣٨).