یکی دیگر از عوامل مرتبه دوم، انتظار و یاد مرگ است. کسی که دوراندیش است، همواره سعی می‌کند به آینده توجه کرده و این را در نظر داشته باشد که فرصت این دنیا هر لحظه امکان دارد تمام شود. در نتیجه، تلاش می‌کند که هر لحظه آماده مرگ و کوچ به سفر آخرت کند. در روایتی به نقل از امام علی٧ نیز آمادگی برای کوچ از (آثار یا مصادیق) کمال حزم شمرده شده است:

مِنْ كَمَالِ الْحَزْمِ‌ الِاسْتِعْدَادُ لِلنُّقْلَةِ وَ التَّأَهُّبُ لِلرِّحْلَة.[١]

سؤال دیگر که می‌تواند به تکمیل و استناددهی بیشتر مطالب فوق کمک کند، این است که چگونه عوامل چهارگانه صبر، باعث سوق و تمرکز انسان به پایان صبر و در نتیجه بروز حالت صبر می‌شود؟ برای پاسخ بهتر است به توضیحات و مستنداتی که در ادامه آمده است، توجه شود:

در روایتی به نقل از امام جعفر صادق٧ می‌خوانیم:

سُئِلَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ٧ عَنِ الْإِیمَانِ، فَقَالَ: إِنَّ اللَّهَ _ عَزَّ وَ جَلَّ _ جَعَلَ الْإِیمَانَ عَلی أَرْبَعِ دَعَائِمَ: عَلی الصَّبْرِ وَ الْیَقِینِ وَ الْعَدْلِ وَ الْجِهَادِ، فَالصَّبْرُ مِنْ ذَلِكَ عَلی أَرْبَعِ شُعَبٍ:‌ عَلی الشَّوْقِ وَ الْإِشْفَاقِ‌ وَ الزُّهْدِ وَ التَّرَقُّبِ، فَمَنِ اشْتَاقَ إِلی الْجَنَّةِ سَلَا عَنِ الشَّهَوَاتِ، وَ مَنْ أَشْفَقَ مِنَ النَّارِ رَجَعَ عَنِ الْمُحَرَّمَاتِ، وَ مَنْ زَهِدَ فِی الدُّنْیَا هَانَتْ عَلَیْهِ الْمُصِیبَاتُ، وَ مَنْ رَاقَبَ الْمَوْتَ سَارَعَ إِلی الْخَیْرَات‌؛[٢]

امیر المؤمنین٧ را از ایمان سؤال کردند، فرمود: خدای _ عز و جل _ ایمان را بر چهار پایه قرار داده است: ١. صبر، ٢. یقین، ٣. عدالت، ٤. جهاد. و صبر چهار شعبه دارد: اشتیاق و ترس و زهد و مراقبت (انتظار). پس هر که اشتیاق بهشت داشته باشد، هوس‌رانی‌ها را کنار گذارد، و هر که از دوزخ بیم دارد، از چیزهای حرام رو گرداند، و هر که در دنیا زهد ورزد (و بی‌رغبت شود)، مصیبت‌ها بر او آسان شود، و هر که منتظر مرگ باشد، با انجام دادن نیکی‌ها شتاب کند.[٣]

یکی از این پایه‌هایی که صبر بر آن استوار است، شوق است. به یقین، شوق به هدف (بهشت و رضای خدا) باعث می‌شود که انسان راحت‌تر بتواند دشواری‌های موجود در راه را تحمل کند. همین شوق به هدف، باعث می‌شود که تمرکز انسان به پایان صبر باشد؛ زیرا

[١]. تصنیف غرر الحکم و درر الکلم، ص١٥٠.

[٢]. الکافی (اسلامیه)، ج‌٢، ص٥٠.

[٣]. اصول الکافی، ترجمه سیدجوادمصطفوی، ج٣، ص٨٣-٨٤.