٨. اسم به عنوان وجود تکوینی عینی غیر از اسمای الهی: این دیدگاه قایل است که تمامی موجودات به لحاظ دلالت بر حق، اسم حقّ هستند و وجودهای تکوینی خاصّ (انسان) کامل، شخص رسول اکرم٦ و اهل بیت٧ اسم اعظم الهی هستند.[٢]

٩. در اصطلاح حکمت متعالیه و عرفان نظری، اسم به عنوان یک امر عینی در برابر ذات، صفت و فعل الهی قرار می‌گیرد.[٣] توضیح بیشتر این اصطلاح و تفاوت اسم با صفت در ادامه ذکر می‌گردد.

تفاوت مفهوم اسم وصفت

در اصطلاح حکمت متعالیه و عرفان نظری، اسم به عنوان یک امر عینی در برابر ذات، صفت و فعل الهی قرار می‌گیرد؛ مانند حقیقت خارجی عالِم و قادِر که عبارت است از ذات خداوند با توجّه به صفت علم و قدرت او. و بر این اساس، الفاظ عالِم و قادِر و... اسمای اسماء خواهند بود. این حقیقت در جای جای کتاب‌های فلسفی _ که با رویکرد حکمت متعالیه نگاشته شده _ جلوه‌گر است. حکیم الهی، صدر المتألّهین اصطلاح عارفان در این باره را چنین بیان می‌کند که مراد از اسماء در اصطلاح عارفان، الفاظ عالِم و قادِر و غیر آن نیست، بلکه این‌ها در اصطلاح آنان اسمای اسماء هستند.[٤] هم او در جای دیگر اظهار می‌کند که اسم نزد عارفان عبارت از ذات الهی با اعتبار صفتی از صفات یا تجلی‌ای از تجلّیات است و اسمای لفظی، اسمای اسماء هستند.[٥] هم او در جای دیگر می‌گوید که اسم عبارت از ذات با اعتبار صفتی از صفات است؛ خواه کلی باشد یا جزئی.[٦]همچنین، در الشواهد الربوبیة اظهار می‌دارد که عارفان تصریح کرده‌اند که اسم عبارت است از ذات با

[١]. المواقف، ج٣، ص٣١٣؛ شرح المواقف، ج٨، ص٢١٠.

[٢]. الکافی‌، ج‌١، ص١٤٣؛ شرح أصول الکافی، ج‌٤، ص١٥٦ و ١٥٧؛ الوافی، ج‌١، ص٤٩١؛ تعلیقه بر محیی الدین ابن عربی، ص٨٥ و ١٧٦؛ شرح فصوص الحکم‌، ص١٣١ و ١٦١؛ حواشی بر قیصری، ص١٦٣؛ شرح فصوص الحکم، ص١٧٧.

[٣]. الحکمة المتعالیة فی الأسفار العقلیة الأربعة، ج٨، ص٢٨٠؛ ج٧، ص٣١٥ و ج٧، ص٣١٥؛ الشواهد الربوبیة فی المناهج السلوکیة، ص٤٤؛ تفسیر ابن عربی، ج١، ص٣١ و ٢٧٠ و ٤٢٦؛ ج٢، ص١٦ و ٣٧١ و ٤١٦؛ شرح فصوص الحکم قیصری، ص٦٤٠، ٦٥٥، ٧٠٢، ٧٠٧، ١٠٢٤.

[٤]. الحکمة المتعالیة فی الأسفار العقلیة الأربعة، ج٨، ص٢٨٠.

[٥]. همان، ج٧، ص٣١٥.

[٦]. همان، ج٧، ص٣١٣.