سنّت، بدان‌ها احتجاج می‌کرده‌اند. روایات اهل بیت؟عهم؟ همچنین ناظر به اقوال صحابه و تابعیان، بویژه حاکمانِ پس از پیامبر٦ و یا عالمان اوّلیه ‌است؛ ولی به هیچ وجه، ناظر به فتاوای مذاهب چهارگانۀ اهل سنّت نیست؛ چرا که سرآغاز مطرح شدن اولین مذهب از مذاهب چهارگانۀ مشهور اهل سنّت، یعنی مذهب حنفی، پس از سال‌ ١٢٠ هجری
بوده است.

روایات فقهی شیعه، معمولاً برگرفته از روایات امام باقر، امام صادق و امام کاظم؟عهم؟ است. دورۀ امام باقر٧ قبل از تولّد و شیوع مذاهب چهارگانه بوده است. از این رو، نمی‌توان به جهت مشابهت روایت امام باقر٧ با یکی از فتاوای مذاهب چهارگانۀ یاد شده، آن را تقیّه‌ای قلمداد کرد؛ همچنان که نمی‌توان فتوای شافعی (م٢٠٤ق) را سبب تقیّه‌ای شمردن روایتی از صادقَین٨ قلمداد نمود.

عدم توجه به این نکته گاه سبب برداشت نادرست می‌گردد؛ مثلاً شیخ یوسف بحرانی که از افراد متبحر در حدیث (بویژه احادیث فقهی) است، روایاتی از امام باقر٧ یا امام صادق٧ را به جهت مشابهت با فتوای شافعی، حمل بر تقیه می‌کند،[١] در حالی که تقیه‌ای شمردن این روایات به سبب مشابهت با نظر شافعی صحیح نیست؛ زیرا شافعی در سال ١٥٠ هجری و پس از دورۀ امامت امام باقر٧ (سال‌های ٩٤ _ ١١٤ هجری) و امام صادق٧ (سال‌های ١١٤ _ ١٤٨ هجری) متولد شده است.

اهمیت شناخت فضای صدور حدیث و آثار شناخت آن، نیازمند نمونه‌های کاربردی است تا پژوهشگران با استفاده از آن، فضای صدور را بازشناسی کنند و به فهم برتری از حدیث دست یازند. مجلۀ علوم حدیث در پی ارائۀ راهکارهای نظری و عملی برای دستیابی به ضوابط فرهنگ زمان صدور روایات و مصادیق عملی آن در حوزه‌های متفاوت است و از مقالات علمی در این حوزه استقبال می‌کند. اکنون و در این مجال به یک نمونۀ عملی و نوپدید در این حوزه اشاره می‌کنیم که با هدف آشنایی بیشتر با فضای صدور روایات فقهی تدوین شده و جلد اول آن در سال ١٣٩١ منتشر شده است. مدارک فقه اهل السنه علی نهج وسائل الشیعة نمونه کاربردی مناسبی است که فضای صدور احادیث را فرا روی پژوهشگران قرار می‌دهد. این نمونه به احادیث فقهی اختصاص دارد، ولی الگوی مناسبی برای بازشناسی حدیث در موضوعات اعتقادی، اخلاقی و... است.

[١]. ر.ک: الحدائق الناضرة، ج٣، ص ٢٥٨ - ٢٥٩؛ ج٧، ص٧ و ص٩٦ - ٩٧ و ص٣٤٥ و...