ابوالليث سمرقندي از عالمان مسلمان در قرن چهارم هجري، تفسير بحرالعلوم را نگاشته است. توجه به ادبيات و لغت، بويژه بهره‌گيري از روايات، اخبار و اقوال در تفسير آيات، مهم‌ترين بخش كتاب او را تشكيل مي‌دهد. رگه‌هايي از تفسير به درايت (تفسير عقلي) را نيز مي‌توان مشاهده كرد، بخصوص در مواضعي كه گرايش‌هاي مذهبي، فقهي وكلامي مفسر، به چگونگي تفسير آيات رنگ خود را زده است. در اين تفسير، مهم‌ترين مباحث علوم قرآني نيز مغفول نمانده است، لكن اين‌گونه مباحث، تحت عناوين خاصّ خود نيامده، بلكه ضمن تفسير آيات در بحرالعلوم مطرح شده است.

کلید واژه‌ها: سمرقندي، تفسير بحرالعلوم، تفسير به روايت، تفسير به درايت، علوم قرآني، روش تفسيري.

درآمد

نام او، نصر بن محمد بن ابراهيم سمرقندي و لقبش «فقيه» و «امام الهدي»[٤] و كينه‌اش«ابوليث»، كه از نام وي مشهورتر بوده است.[٥] او در قرن چهارم هجري مي‌زيسته است و ولادتش را ميان ٣٠١ تا ٣١٠ق، و مرگش را از ٣٧٣ تا ٣٩٦ق، گفته‌اند.[٦] زادگاه وي، سمرقند در آن روزگار از مراكز و بلاد مهم جهان اسلام بوده است.[٧]

[١] كارشناس علوم قرآن و حديث.

[٢]* استاديار دانشگاه فردوسي.

[٣]** دانشيار دانشگاه مازندران.

[٤]. ج١، ص٥٤، ج١، ص١١٢، ص٢٨٨.

[٥]. شماره حدیث‌های ٦٥٣، ١٠١١، ١٠٣١، ١١٠٣، ١١٨٧، ١٢١٤، ١٢٢٩.

[٦]. ص‌٣٢٧.

[٧]. ص٤٥٣.